• Αρχείο κατά κατηγορία

  • Αρχείο κατά μήνα

  • Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

    Μαζί με 31 ακόμα followers

  • Πρόσφατα άρθρα

  • Ιουλίου 2022
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
     123
    45678910
    11121314151617
    18192021222324
    25262728293031
  • Διαχείριση

ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

 

Έθιμα του Γάμου στον Οινούντα

Από το περιοδικό «ΟΙΝΟΥΝΤΙΟΣ»
(αναφέρεται στα χωριά του Οινούντα στη Β. Λακωνία)

 ΑΠΟ ΤΑ ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ ΜΑΣ
Ο ΓAMOΣ

τ. 16 – ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1928, 188

«Σε παλιότερα χρόνια κάθε κορίτσι στον τόπο μας δεν είχε την ελευθερία γνώμης για το μέλλον του. Τούτο ήταν μοναδικό δικαίωμα του πατέρα της ή των αδελφιών της. Η κόρη δεν έκανε τίποτε άλλο από του να βοηθάει τη μάνα της στις δουλειές του σπιτιού της.
Παρ’  όλη την σημερινή εξέλιξη που πραγματικά καλυτέρεψε η θέση της, εν τούτοις μένει ακόμη ζωηρό το έθιμο αυτό. Μερικοί προξενητάδες συγγενείς ή φίλοι του γαμπρού βρίσκουν τους συγγενείς της νύφης και καταπιά­νονται να κιώσουν τα συμπεθεριά. Η συνάντηση αυτή γί­νεται ή στο σπίτι του γαμπρού ή περισσότερες φορές στο σπίτι τουπροξενητή. Πολύ δε σπάνια στο σπίτι της νύ­φης. Και αφού μείνουν σύμφωνοι στο ζήτημα της αρεσιάς έρχονται κατόπιν στο παζάρεμα της προίκας, δηλαδή τί με­τρητά παίρνει η νύφη, αν παίρνει, τί χτήματα, τί έπιπλα, τί ρουχισμό και ούτω καθεξής. Άμα και σ’ αυτά μείνουν σύμ­φωνοι κατεβαίνουν τότε όλοι μαζί στην αγορά και σ’ένα τραπεζάκι κάποιου μαγαζιού πίνουν και λένε τα καλορίζικα. Και έτσι κατ’ αυτόν τον τρόπο το κάνουν γνωστό στο χωριό.
Μια κοντινή Κυριακή κατόπι γίνεται ο επίσημος αρραβώνας. Ο γαμπρός καλεί ολόκληρο το συγγενολόι του για να τον συνδράμει, το ίδιο κάνει και ο πατέρας της νύφης. Μετά τη λειτουργία ο γαμπρός και οι οίκοι του ξεκινάνε με τρα­γούδια και βιολιά, για το σπίτι της νύφης. Οι συμπέθεροί τους υποδέχονται στο σπίτι και η νύφη τους τρατάρει με γλυκά και με ρακί αρχίζοντας πρώτα από το γαμπρό.
Όταν τελειώσει την παίρνει ο κουμπάρος και καθίζοντάς την κοντά στο γαμπρό, τους φοράει τα δαχτυλίδια, αφού τα σταυρώσει τρεις φορές και τους ευχηθεί «και στα τέλια». Μετά τον αρραβώνα ο αρραβωνιαστικός κάθε γιορτή και κάθε Κυριακή πηγαίνει στο σπίτι της αρραβωνιαστικιάς και την παίρνει για να πάνε στην εκκλησία. Μονάχοι δεν βγαίνουν ποτέ. Πρέπει πάντα να τους συνοδεύει κάποιος ή καμιά κουνιάδα του γαμπρού ή καμιά ξαδέλφη της νύφης. Συνέχεια

Είπαν και έγραψαν για το «φευγιό» της Ειρήνης Κονιτοπούλου Λεγάκη

Πατήστε εδώ: δείχνοντας βέλη σημάδια βινυλίου - TenStickers

 

Στη μνήμη της Ειρήνης Κονιτοπούλου – Λεγάκη

Του Μιχάλη Β. Φραγκίσκου
Διδάκτορα Μηχανικού ΕΜΠ
4 Απρίλη 2022

Ειρήνη Κονιτοπούλου Λεγάκη

Σήμερα η γη μας, το χώμα της Νάξου θα δεχθεί την Ειρήνη Κονιτοπούλου – Λεγάκη, μέσα σε ένα κλίμα πανελλαδικής αναγνώρισης προς την πιο εμβληματική φυσιογνωμία του παραδοσιακού νησιωτικού τραγουδιού. Αμέτρητες οι αναφορές τιμής στα ΜΜΕ, εφημερίδες, ραδιόφωνα, δηλώσεις σεβασμού καταξιωμένων μουσικών, καθηγητών και κριτικών. Οι εκατοντάδες αναρτήσεις στα ΜΚΔ, σαν λαϊκό προσκύνημα, μαρτυρούν τους δεσμούς των νησιωτών με το τραγούδι της Ειρήνης.

Το φευγιό της Ειρήνης διαπερνά με συγκίνηση τη κοινωνία μας, μας κάνει να νιώθουμε σαν να έφυγε ένας πολύ δικός μας άνθρωπος. Γιατί; ήταν μόνο η απλότητα και η οικειότητα με τους χωριανούς της, που αποκαλούσαν «Κυρά Ρήνη»; Ήταν μόνο το χάρισμα της σπάνιας φωνής; Ήταν η φήμη του «Κονιτοπουλέικου»; Κατά τη γνώμη μου ήταν πολλά άλλα, περισσότερα και πιο σημαντικά.

Καθοριστική ήταν η επιλογή και συμμετοχή της στη χορωδία και στις δράσεις του «πρύτανη» της παραδοσιακής μας μουσικής Σίμωνα Καρά, μαζί με την Καραμπεσίνη, την Σαμίου, πολλές κοπέλες και οργανοπαίχτες από τα νησιά. Η συχνή παρουσία στην ραδιοφωνική εκπομπή του Σ. Καρά «Ελληνικοί Αντίλαλοι» και στη δισκογραφία των 45 στροφών. Η Ειρήνη ζωντάνεψε, έδωσε ψυχή, ερμηνεύοντας το μουσικό Αιγαιακό αρχειακό υλικό του Σ. Καρά, με ένα ιδιαίτερο προσωπικό τρόπο, που δεν χαλούσε αλλά πρόσθετε στο κάθε τραγούδι, με τη φωνή των αναρίθμητων αποχρώσεων της θάλασσας και των κορυφών του Αιγαίου. Η Δωρική καταγωγή της εκφράζεται στην ερμηνεία της, με λιτότητα και καθαρότητα, σε ένα κοντράστ με τον Ιωνικό μουσικό χώρο του Αιγαίου.

Είναι οι δεκαετίες του 50-60, οι εποχές της αθρόας και βίαιης μετανάστευσης από τα νησιά, που ο κοινωνικός ιστός τους φθάνει σε οριακά σημεία, που οι νησιώτες χαμένοι στον αναπτυσσόμενο αστικό χώρο της Αθήνας, ψάχνουν τα πατήματα τους και προσπαθούν να διατηρήσουν στις θύμησες τους τα στοιχεία της καταγωγής τους.

Σε αυτή τη δύσκολη περίοδο η Ειρήνη με το τραγούδι της, (με τη τεχνική δυνατότητα να ακούγεται σε κάθε σπίτι της Αθήνας και του νησιού μέσω του ραδιοφώνου και της δισκογραφίας), αρχικά συντροφεύει, αναπολεί, παρηγορεί, εκπέμπει ένα σήμα ότι δεν είστε μόνοι εδώ, ξαναφέρνει τα κοτσάκια, τα τραγούδια στα χείλη των νησιωτών της Αθήνας. Το τραγούδι της συνεπαίρνει, δονεί και ενώνει τους ξενιτεμένους, συντελεί στη πολιτιστική συνοχή, στη δημιουργία ενός δημόσιου χώρου κοινής Κυκλαδίτικης συνείδησης, στην ανάκτηση και το δυνάμωμα της κοινής πολιτιστικής μας ταυτότητας.

Από την άλλη δίνει σινιάλο στους εναπομείναντες στο νησί, ότι δεν σας ξεχάσαμε κάτω, θα γυρίσουμε, θα δραπετεύσουμε σύντομα και θα ξαναζωντανέψουν τα χωριά μας!! Παρούσα στις εκδηλώσεις των συλλόγων, στα πανηγύρια, στα νησιώτικά μουσικά στέκια-κέντρα.

Η διαδρομή της Ειρήνης Κονιτοπούλου – Λεγάκη έφτασε στο τέλος της, έχει περάσει στην ιστορία του τόπου μας και αποτελεί πλέον η ίδια μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, αυτής που υπηρέτησε με αγάπη με ήθος, σεμνότητα και συνέπεια. Αυτή τη κληρονομιά που πρέπει οι νεώτεροι δημιουργοί με πρότυπο την Κυρά Ρήνη να υπηρετήσουν στις σημερινές διαφορετικές συνθήκες.

Ο καλλίτερος τρόπος να τιμήσει ο Δήμος Νάξου & ΜΚ τη μνήμη της Ειρήνης Κονιτοπούλου – Λεγάκη, και να αξιοποιήσει την κληρονομιά που μας αφήνει, είναι να επανιδρύσει τον διαλυμένο Πολιτιστικό Οργανισμό, μέσα στον οποίο είχε συγχωνευτεί το Μουσικοχορολογικό − Χορολογικό Κέντρο «Γεώργιος Κονιτόπουλος».

…………………………………………………………………………..
Σημείωση:
Χαίρομαι ιδιαίτερα για την αναφορά και την προσέγγιση της μνήμης της Κυρα-Ρήνης μας από τον κ. Μιχάλη Φραγκίσκο.
Μόνο μια παρατήρηση στο κείμενό του, ιστορικής αλήθειας που δυναμώνει τον χαρακτήρα αυτού του υλικού.
Σ’ ένα σημείο γράφει: «… Η Ειρήνη ζωντάνεψε, έδωσε ψυχή, ερμηνεύοντας το μουσικό Αιγαιακό αρχειακό υλικό του Σ. Καρά…”.
Σημειώνω λοιπόν πως, ο Σ. Καράς δεν είχε προηγούμενο μουσικό αρχείο με τραγούδια της Νάξου, αλλά ο συνεργάτης του για τα τραγούδια του Αιγαίου Απεραθίτης Νίκος Σφυρόερας, του τα πρόσφερε στην αρχή με τον Σταμάτη, τον Μήτσο τον Τσακωνιάτη και την Ειρήνη και στη συνέχεια με τον Μιχάλη Κονιτόπουλο, τον Γιώργη Κονιτόπουλο και τον Βασίλη Χατζόπουλο και βέβαια την φωνή της Ειρήνης σε όλα τούτα.
Οι ίδιοι λοιπόν οι Αξώτες δημιούργησαν, μέσω της εκπομπής του Καρά, αυτές τις ιστορικές ηχογραφήσεις, αυτό το ιστορικό μουσικό αρχείο στην Ελληνική Ραδιοφωνία.
Και κάτι ακόμα. Εκτός από την Δωδεκανήσια Άννα Καραμπεσίνη και την Γραμματέα του Καρά Δόμνα Σαμίου συνυπήρχαν στην χορωδία της και δυό Αξώτισσες, η ….. Σαρτερή και η γνωστή μετέπειτα τραγουδίστρια, ξαδέρφη της Ειρήνης, η Κούλα Κονιτοπούλου – Πρωτονοταρίου.

Πηγή 1: https://naxostimes.gr/koinonia/109441/sti-mnimi-tis-eirinis-konitopoyloy-legaki/?fbclid=IwAR0kRxXDQmVAtHjz2A8B9OkfCAttHAZmfY-XwtQIa28Au0SRI3rYdDCskmY
Πηγή 2: https://www.cycladesvoice.gr/?aid=106972&d=c&tid=3#comments
Πηγή 3: https://www.naxospress.gr/arthro/politiki/naxos-mih-fragkiskos-na-axiopoiisei-o-dimos-tin-klironomia-poy-afise-i-eirini

Ο Ελληνισμός στον «Άξενο» Πόντο που έγινε «Εύξεινος»

Γεώργιος Π. Μαλούχος


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στο εργαστήριο της Αθλητιατρικής και της βελτίωσης παραμέτρων της ψυχοσωματικής υγείας

Ο Ελληνικός Παραδοσιακός χορός δεν είναι ένα ασαφές, αόριστο, χαώδες θέμα. Είναι ένα φαινόμενο ανθρωπολογικό, κοινωνικό, ιστορικό, ανθρωποποιητικό. Υποκείμενο τον ελληνικού χορού είναι ο άνθρωπος ως άτομο, ως ον λογικό, ιστορικό, κοινωνικό, ομιλητικό, ως πρόσωπο. Με βάση αυτή την παραδοχή, που αποτελεί και την δική μας οπτική, την δική μας προσέγγιση του Ελληνικού Χορού, παρακολουθείστε την παρακάτω ανάρτηση.

15

Σωματομετρικές, εργομετρικές, βιολογικές (αθλητιατρικές) και ψυχοσωματικής υγείας δράσεις  και επιδράσεις του λεγόμενου Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού.

Αφήστε την ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΑ και πιάστε τον ΜΑΛΕΒΙΖΙΩΤΗ και το ΚΟΤΣΑΡΙ για να δείτε την υγειά σας!!!!! Ένα λοιπόν ανθρωπολογικό και ΑΝΘΡΩΠΟΠΟΙΗΤΙΚΟ  πολιτισμικό φαινόμενο αποτελεί εδώ εργαλείο βιολογικών μετρήσεων και εξ αυτού σύσταση προτάσεων και εξαγωγή αθλητιατρικών συμπερασμάτων από τους επιστήμονες για ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ και ΕΝΑΣΧΟΛΗΣΗ του ανθρώπου (ηλικιωμένου στην πρότασή τους). Είναι μια οπτική που τα ανθρωπομετρικά εργαστήρια πανεπιστημιακών Τμημάτων, από την ίδρυσή τους, έβαλαν σαν στόχο να μελετήσουν. Συνέχεια

“ΚΡΗΤΗ” – “ΠΟΝΤΟΣ” – «ΚΥΚΛΑΔΕΣ» περι-(παρα)-στασιακή σύμπραξη.

Αυτή η ταυτόχρονη ή χρονικά εναλλασσόμενη χορευτική δράση δυο ετερόκλητων πολιτισμικά χορευτικών ομάδων, κινητικά, ρυθμικά, μουσικά, ενδυματολογικά, γλωσσικά, ιστορικά, τι θέλει άραγε να μας πει;
Αυτή η πολιτισμική πολυμορφία, αυτοί οι πολιτισμικοί μικρόκοσμοι ακόμα και στις τοπικές γλωσσικές εκδοχές της, αυτό (!!) είναι το μεγαλείο του Ελληνικού πολιτισμού, αυτός είναι ο ΠΛΟΥΤΟΣ μας !!

Δεν περιμένω σχόλια του τύπου “η ενότητα”, “το ομότεχνον”, ”η ιστορική συνάντηση”, “παράσταση που έχει ελληνισμό”, “σκοπός η αγάπη”, “πολιτισμική σύμπραξη”, «η μουσική είναι μια» και άλλα τέτοια. Κάτι λάθος έχουν καταλάβει κάποιοι περί των αναφορών επιστημόνων συνεργατικών γνωστικών αντικειμένων μερί Μεσογειακής πολιτισμικής “διατροφής”!!

Το μεγαλείο του λαϊκού μας πολιτισμού είναι οι μικρόκοσμοί του, που ο ένας δίπλα στον άλλον, σε τομή όμως κι όχι σε ταύτιση, δημιούργησαν αυτόν τον πλούτο που λέγεται Ελληνικός Οικουμενικός Πολιτισμός!!

 

-Μήπως πρέπει να το ξανασκεφτούμε, μήπως πρέπει να το ξαναδούμε;

– Μήπως όταν φτάνουμε σε “καλλιτεχνικά” αδιέξοδα, βάζουμε μπρος την διαχείριση φιλολογικών τίτλων που τους χρησιμοποιούμε για μεγεθυντικούς φακούς, ενώ τελικά αναμασάμε τα ίδια και τα ίδια;

– Μήπως  από την άλλη αφαιρούμε και σκελετοποιούμε το δημιούργημα του λαϊκού μας πολιτισμού κι εμείς νομίζουμε ότι δημιουργούμε; Ενώ ουσιαστικά αποσπούμε τα σωθικά του μουσικού και χορευτικού βίου δυο κοινοτήτων με την παράλληλη χρονικά και σκηνικά παρουσία και μάλιστα χρησιμοποιώντας ονομασίες πολιτισμικών περιοχών από την μια άκρη της Ελλάδας στην άλλη;

Στρίβοντας από το φανάρι της Πάρου για τη Νάξο αχνοφαίνεται το νησί.
Το λιμάνι της ελάχιστα και οι άνθρωποί της καθόλου!!!
Σκεφτείτε τι συμβαίνει όταν πετάμε από πάνω με ελικόπτερο!!!!

 

 

Αράπικη Σούστα – Αρμενάκι στη Νάξο κ.λπ.

Αφού ακούσαμε τον σκοπό της “Σούστας” (κατ΄ άλλους “Αράπικης Σούστας”) ας μου επιτραπεί να δώσω από το βήμα τούτο και κανα – δυό πληροφορίες από την πλευρά αυτών που εισπράττουν αυτό τον σκοπό, δηλ. των γλεντιστών – χορευτών.

Στο νησί της Νάξου η λέξη – όρος ΣΟΥΣΤΑ σημασιολογικά και πρακτικά απέχει από αυτή των Δωδεκανήσων. Από πλευράς βέβαια ρυθμικής αγωγής είναι στην απέναντι μεριά (εκείνη είναι ταχύτατη). Από την πλευρά της λειτουργικότητας, αυτή που ακούμε εδώ αποτελεί πάρτα της μεγάλης μουσικής σύνθεσης ενός Μπάλλου.

Κάπου στη μέση της χορευτικής του διαδρομής σ’ ένα Μπάλλο ο καβαλιέρος ζητάει από τον βιολάτορα να του παίξει μια Σούστα και ακουμπώντας το ένα χέρι στον μηρό του μιμείται τον ελαφρά κουτσό, ώστε να ξεκουραστεί γιατί μπροστά του έχει να χορέψει πολλές άλλες γυναίκες στη σειρά, παίζοντας βέβαια το τακίμι κι άλλες πάρτες (σκοπούς) μέχρι να φτάσουν τον χορευτή στα (γ)υράκια του και να χορέψει την “χορεύτρα” (καλύτερη ντάμα) της περίστασης.

Σημείωση 1η:
Το δισκογραφημένο τραγούδι στον Μπάλλο «Όσα φτερά και πούπουλα» έχει βαλμένους, πάνω στην Αράπικη Σούστα, Οινουσιώτικους παλαιούς στίχους («Σίνα μου») (https://www.youtube.com/watch?v=Z8HZkaygmVI)
Όσα φτερά και πούπουλα, Σίνα μου
έχει το περιστέρι, Σίνα μου
τόσα κομμάτια θα γεννώ, γιαρ Σίνα μου
αν δεν σε κάμω ταίρι, γιαρ Σίνα μου.

Σημείωση 2η:
Το θρυλικό “Αρμενάκι” είναι μια διευρυμένη κατασκευή στους μελωδικούς δρόμους επίσης της Αράπικης Σούστας, ξεκινώντας από “Σούστα” στην Πόλη δισκογραφημένο στην Αμερική σε τρεις εκτελέσεις, επίσης περνώντας από τη Βολισσό της Χίου, (https://www.youtube.com/watch?v=QVQxsO4sI7o),  τη Σίφνο ως “Βάρκα θέλω ν’ αρματώσω”, και βέβαια τη Νάξο δισκογραφημένο από τον Γιώργο Κονιτόπουλο και την πρώτη εκτέλεση της Ειρήνης Κονιτοπούλου – Κονιτοπούλου (https://www.youtube.com/watch?v=qz1nlZb4MvM) και αργότερα της Δόμνας Σαμίου (https://www.youtube.com/watch?v=WycbJ1aoE34).
—– Για το “Αρμενάκι” υπάρχει ακόμα πλούτος αναφορών. Θα επανέλθουμε γι’ αυτό προσεχώς!!!

Σημείωση 3η:
Δεύτερο σταθμό ξεκούρασης για τον χορευτή [πριν τα (γ)υράκια ντου] αποτελούσε το παίξιμο της πάρτας του «Κοφτού ή Σπαστού Τσιφτετελιού», με ακουπανιαμέντα Μπάλλου κι όχι Τσιφτετελιού (sic) αργά – αργά. Είναι αυτό που στη δισκογραφία πέρασε σαν «Τσιφτετελόμπαλλο» και οι σημερινοί οργανοπαίχτες (μετά κι από έντονη παρότρυνση των χορευτών) το παίζουν ως μερακλίδικο σκοπό του Συρτού. Αυτή είναι μια «μετάλλαξη» γιατί διαφορετικά θα τον λέγανε «Τσιφτετελόσυρτο»!
(https://www.youtube.com/watch?v=DNAy5Khj2fM).

Σιφνέικος “Θεραπιανός”, Αξώτικο “Σιφνιό”, δισκογραφημένα “Αρτεμώνας”, “Μέσα στ’ αφρισμένα κύματα”, “Τζανογιώργης” και “Συριανός”.

Ο σκοπός του Θεραπιανού (Θεραπειά της Πόλης) (άκου στο κανάλι μου εκτέλεση από την οικογένεια Ξανθάκη: https://www.youtube.com/watch?v=tsJJEWbVX2E) παιζόταν από πολύ παλιά στη Νάξο προ του Γιώργου Μ. Κονιτόπουλου και ήταν μάλιστα γνωστός ως “Σιφνιό” !!!
Δεν γνωρίζω πόσες πάρτες από τον Θεραπιανό έπαιζαν, αλλά το ίδιο συνέβαινε και με άλλους σκοπούς επείσακτους στη Νάξο, όπως το Αμοργιανό, η Γαλίτισσα, το Θερμιώτικο, το Συληβριανό, (μάλιστα με διάφορους και διαφορετικούς στίχους, όπως στον σκοπό του “Συριανού” σε εορταστική περίσταση στην Αμοργό από τον Μάρκο Γαβρά: (https://www.youtube.com/watch?v=X2fbS71qRJQ), το Πολίτικο, το Βασβάνικο κ.ά.
Στη δισκογραφία πέρασε ως:
1) “Αρτεμώνας” από τον Γιώργο Μ. Κονιτόπουλο (https://www.youtube.com/watch?v=ZJgIvTyRLiY),
2) ως “Μέσα στ’ αφρισμένα κύματα” με δημιουργούς τον λαουθιέρη Β. Χατζόπουλο, τους βιολάτορες Μ. Καράβολα και Μαν. Φακίνο (Μπαρμπεράκη), ενώ βιολί παίζει ο Απεραθίτης Σταμ. Μπαρδάνης (https://www.youtube.com/watch?v=UqLw_IFB7Dg), και
3) ως “Τζανογιώργης” (ο Κουφονησιώτης) δισκογραφημένο από τον Κινιδαριώτη Κώστα Μ. Κονιτόπουλο (αδερφό του Γιώργη και της Ειρήνης).
Άκου το ηχογράφημα (απόσπασμα): https://drive.google.com/…/1tPCCGzaNSen-qd…/view…
Σε ότι αφορά τον “Συριανό”, προφανώς δεν είναι ονομασία τόπου προέλευσης. Πιθανότατα αφορά πρόσωπο, όπως συνέβη και σε άλλα τραγούδια. Αυτό παίχτηκε από τους παλιούς παιχνιδιάτορες και στη Νάξο, παράλληλα με το “Σιφνιό” (μετέπειτα “Αρτεμώνα”).
https://drive.google.com/…/1S4V8Sb…/view…. Στο ηχογράφημα (απόσπασμα) ακούγονται οι Αξώτες Μανώλης Φακίνος (Μπαρμπεράκης) στο βιολί και στο λαούτο ο Δημήτρης Φυρογένης (Μετοχάρης).
Το “Συριανό” έτσι όπως δισκογραφήθηκε στο Cd “Πέρασμα στην Αμοργό” από τον Νίκο Οικονομίδη (https://www.youtube.com/watch?v=WizI6yJyzzc).

Απεραθίτικος γλωσσικός θησαυρός (αφήγηση ιστορίας)

Αντιγραφή από: https://www.facebook.com/fl.i.kritikos/posts/1234462213744852

Σώζος (Σώζων). Ένα πρωτοφανίστικο όνομα τ’ Απεραθιού(Πώς ήβγηκε το όνομα του πάππου μου.)
Διήγηση της μάνας μου Μαρίας Σώζου Πρωτονοταρίου- Σωζομαριάς:

Άγιος Σώστης

«Το όνομα του πάππου σου του Σώζου ήτον΄ αβγάλητο στ’ απεραθίτικα σπίθια ή ξεχασμένο ια ενιές και άγνωστο τα λοιπό τσι χρόνοι που θα περιγράψω! 1870 -1880 ο προπάππος σου ο Μανώλης Γεωργίου Πρωτονοτάριος (Κουβάς) και η υναίκα ντου Σοφία Πέτρου Πρωτόπαππα  εκάμασι ν οικογένεια. Εενήθηκε το πρώτο παιδί,θυατέρα, η ιαιά η Κουβαδοργίνα. Το δεύτερο ήτονε   κοπέλι και βγάνουσι ντο  Ιώργη! Ήτονε δυο-τριώ  χρονώ κι ενέβηκεν απάνω σ’ ένα δώμα κι εξάνοιε τσι πιο μεγάλοι να σαρταίνουσι  απού το ένα δώμα στο άλλο! Πυκνοχτισμένο το χωριό κι η απόσταση ανάμεσα στα σπίθια ήτονε μικρή.
Αγαπημένο παχνίδι θάρρους  κι αλεστοσύνης των κοπελιώ  το σαρτάρισμα απάνω απού τα σοκάκια. Ήπρεπε, να περάσουσι,  μ’ ένα λατζίδι  απού το ένα σπίτι στο άλλο. Πάντα εΰπαρχε ο κίντυνος να γκρεμνοβολιστούσι και να βγάλουσι τα μάθια ντωνε. Όντες όμως μαθημένα στα κακοτράχαλα μονοπάθια και στην αμάχη με τα γρεμνά από μικρά,  το καταφέρνασι!
Το Ιωργάκι  τσ’ εξάνοιε που πετούσα απάνω απού τα καλντερίμια κι εθάριε πως μπορεί να κάμει το ίδιο. Ξεφεύγει απού το βλεπάρισμα των μεγάλων και παίρνει ντράτος, δώνει ένα σάρτο στο κενό και σαν που τονε φυσικό, πέφτει και σκοτώνεται στο πλακόστρωτο!
Η προλαλά σου ελωλάθηκε, μα επόμεινε πάλι έγγυος και ια χάρη του μωρού εσυγκράθιε πόνοι και συναισθήματα! Εννιέται και 2ο κοπελάκι – Ιωργάκι κι ευτό. Στσι τρεις μήνες ήμπηκε στο σπίτι να το δει ένα ντου αξαδερφάκι. Σα πο’ γλέντιζε με το μωρό ήπεσε το μάτι ντου απάνω σ ένα ξεχασμένο ντουφέκι- ένα τσιφτέ- κρεμασμένο στην  καμινάδα. Πρέπει πως το χε παρατημένο απάνω απού το τζάκι ο  προπάππος σου ιατί ήτονε πανισμένο το μπαρούτι ντου και δεν ήπαιζε. Με τη θέρμη όμως τση πύρης εστέγνωξε,  κι εμπόρειε να σμπαράρει! Ο προπάππος σου το φηκεν εκεί αψηλούτσικα ια να μη σώνουσι τα παιδιά. Ίντα θυμητικό δα να το πιάσει καένας θα σκέφτηκε!  Έλα όμως που το μικρό ντ’ ανηψάκι  δεν εσυνείκασε πως ήτονε εμάτο! Ξεκρεμνά  την κακιά ν εκείνη ώρα το όπλο το στρέφει στο Ιωργάκι και λέει του:
-Ώ! Ιωργάκι να σε παίξω; Και πατεί την σκαντάλη. Ο τσιφτές παίζει και σκοτώνει το 2ο Ιωργάκι! Η προλαλά σου το μόνο πο πρόλαβε ήτονε το μωρό απεθαμένο!  Φαντάσου την κατάσταση τζη! Ο χαμός και του 2ου Ιωργακιού την ήφερε σε μαύρη ν απορπισία! Εσπάραξε, ήκλαψε εξερίζωσε τα μαλλιά τζη και τελικά ήδωκεν των ομμαθιώ  τζη!
Εδιάηκε στην Πόλη παραμάνα των παιδιών ενούς πλούσιου  Έλληνα. Ένα χρόνο πιο ύστερα τσ’ εκλούθησεν ο Μανώλης, στη δούλεψη κι ευτός τα αφεντικού τζη.
Ένα απόεμα σα πο πίνασι τον καφέ ντωνε στην αυλή τ’ αρχοντικού περνά μια μοιρατζού, θωρεί  την προλαλά σου με τον καφέ και λέει τση.
– Να σε πω καλέ τη μοίρα σου;
– Και δε τηνε λες, αποδέχεται η Κουβάδαινα.
Πκιάνει το φλυτζάνι του καφέ και αφού τ’ αξανοίει καλά καλά, λέει τση!
– Αχ καημένη μαύρη καρδιά έχεις απού τον πόνο, δυο χαμοί δεν σ αφήνουσι να ανασάνεις!
Λεημένα κι αλέητα σα να ‘σπασε το υαλί του στομαχιού τση λαλάς μου και βάνει τα κλάματα και τσι φωνές.
Πεθιέται ο Μανώλης και την επόπηρε ,τη καφεμάντισσα.
-Πάαινε να φύεις παλιόπραμα, που ρθες επά να σκάσεις τη υναίκα μου!
Φύε τώρα να μην κάμω άλλα πράμματα!!
Η μοιρατζού ψύχραιμη, μα με τρεμάμενη φωνή του ανταπαντά:
-Καημένε με μαλώνεις που λέω την αλήθεια! Ποιος; Εσύ πο’ χεις Τίμιο Ξύλο απάνω σου και κάνεις όλες σου τσι δουλειές, καλές και κακές, χωρίς να τ’  αφήνεις κάπου αμαάριστα.
Επόμεινεν ο προπάππος σου σύξυλος. Που ήξερεν η διαόλα ια το  Τίμιο Ξύλο ; Κι η φωθιοκαμμένη  εσυνέχισε:
Κάτι ή κάποιο χώρο έχετε μααρισμένο στο χωριό σου και ι’ αυτό εχάθησαν οι αγγέλοι απού το σπίτι σας.
Με το που φυεν η μοιρατζού , αποσβολωμένος ο προπάππος σου λέει τση λαλάς μου τση Σοφκιάς:
– Μα ίντα θαμαστά μας είπε και τση βαλα και τσι φωνές! Σάλευγε, να υρίσομε στο Χωριό, να δούμε αν είν’ αλήθεια τα όσα εκούσαμε απού την ατσιγγάνα.
Με το που ρθασι στ’ Απεράθου ερωτήξασι τσι παπάδες του Χωριού ια το αν υπάρχει στα πράμματα του ιερός χώρος – μνημόρι ή εκκλησά- να τον αποκαταστήσει!
Λέσι ντου οι ιερείς, πως στη Ζακρίδα ο στάβλος τους ήτονε παλιά η εκκλησά του Άη Σώστη!
Μονιτάρου ο πάππος μου κάνει τάμα!
-Άη μου Σώστη, να εννηθεί ερό και να ζήσει το κοπελάκι που θα κάμει η Σοφκιά και να το βγάλω το όνομα σου!
Πραγματικά  ήσασεν την εκκλησιά, εκάμασι τα θυρανοίξια και μόλις εέννησεν η λαλά μου το παιδί κι ητονε κοπελάκι  είπασι ντο Σώζο (ων) , τον αφέντη μου, το 1881. Από τότες οι Κουβάδες κι οι απόγονοι  κάνομε παναΰρι στη χάριν του Αγίου κάθα 7 του Σοτέμπρη!
Όντας πρωτάκουστο το όνομα και επειδής υπήρχανε πολλά κοινά ονόματα στα εγγόνια του Μανώλη, τα ξεχωρίζασι  απού τα παρατσούκλια! Κουβαδοϊάννης- ο υιος του Κουβαδοϊώργη και Σωζοϊάννης -ο υιος του Κουβαδοσώζου!»
-Καλά όλα ευτά ώ μάνα, μα ίντα τονε ευτό  το Τίμιο Ξύλο που ‘πεν η μοιρατζού, την αρωτώ.
«Γιάε ια παιδί μου, μου κάνει. Νιόπαντρος ο πάππος μου εκοιμούντανε καλοκαίρι δεβολή με τη λαλά μου στο σπίτι ντωνε. Ήκουσε λοιπόν στον ύπνο ντου, στο όνειρο ντου, μια φωνή να του λέει:
-Απάνω στο καντούνι τ’ Αζαλά  είναι ένα σταφύλι και να πας να το κόψεις!
Δεν ήδωκε σημασία κι εξανακοιμήθηκε. Ακούει όμως την ίδια φωνή να του λέει αγριεμένη:
– Είπα σου πως απάνω στο Καντούνι τ’ Αζαλά είναι ένα σταφύλι και να πας να το κόψεις! Τώρα όμως!
Πεθιέται αλαφκιασμένος ο πάππος μου άνηλα, σάζεται ια τον Ντριάκαθα , λέει τση λαλάς μου τση Σοφκιάς την ιστορία του όνειρου και τση παραγγέλνει:
-Α δε στραφώ ίσαμε το μεσημέρι να με υρέψετε!
Σαν  πο’ κατέβαινε ια τη Μουτσούνα, ήρχεψε να χαράζει. Μόλις εχτύπησεν ο ήλιος τον Αζαλά, μια λάμψη από μια σκινιά  ετράβηξε τη μαθιά ν του. Ήσκιαξε κατά κει κι απ’ αλάργα   ήμοιαζε το φως με μεγάλο σταφύλι που κρέμουντανε απού τη σκινιά. Μόλις εδιάηκε κοντά είδε πως ήτονε ένα χαμαϊλί . Ασημένιο, τσίλικο μ’ ασημένια ν αλυσίδα, που χε δυο ν  όψεις . Απού τη μια ήτον’ ο Άη Νικόλας κι απού την άλλη ο Άη Χαραλάμπης.
Το φερε στο χωριό κι υναίκα ντου ήκαμε τσεπάκια στα πουκάμισα ντου, το βανε μέσα και το ‘ραβγε  ια να μην το χάσει! Κι εφόριε το  ό,τι κιαν  ήκανε! Κι ήξερε το μόνου εκείνος κι η λαλά μου!
Ευτό  εταρακούνησε τον πάππο μου στην Πόλη,επίστεψε την ατσιγγάνα κι ήπηρε την απόφαση να στραφούσι στο Χωριό!» Συνέχεια

Το ελληνικό δημοτικό τραγούδι σήμερα …

Οι νέοι γράφουν και μπράβο τους και είναι μάλιστα πολύ αυστηροί στην κρίση τους!!!
Εκείνο όμως που λείπει είναι ο διάλογος!!!

Γράφει ο Παναγιώτης Παπαδάς*

  Είχα στον νου μου από καιρό να γράψω κάποιες σκέψεις μου σχετικά με το δημοτικό τραγούδι και την κατάσταση, στην οποία αυτό βρίσκεται σήμερα. Όχι ως ειδικός, αλλά -ας μού επιτραπεί, παρακαλώ, ο αυτοχαρακτηρισμός- ως μελετητής κατά κάποιον τρόπο της λαογραφίας και του μουσικού αυτού είδους μέσα από τις όποιες παρατηρήσεις και τις εμπειρίες, που έχω αποκομίσει από αυτήν την ενασχόληση, οι οποίες και θα αναφερθούν παρακάτω. Και αφορμή λοιπόν για αυτό ήταν, ότι το τελευταίο διάστημα έτυχε να πέσουν στην αντίληψή μου λόγια κάποιου γνωστού στον χώρο της παραδοσιακής -και μη- μουσικής σχετικά με την συνέχισή της και το δημοτικό τραγούδι! Μού έκανε, ομολογώ, μεγάλη εντύπωση, ότι είπε πως τα σημερινά πανηγύρια συντηρούν την παράδοση και το δημοτικό τραγούδι! Είναι όμως έτσι τα πράγματα;

    Αν ομιλούμε και εννοούμε τα ίδια πανηγύρια, όχι απλώς έχω ενστάσεις, αλλά και απορώ με αυτά τα λεγόμενα! Δηλαδή, τί ακριβώς συντηρούν τα σημερινά πανηγύρια από την παράδοση; Τον χορό; Θα έλεγε κανείς, ότι το κάνουν εξ ανάγκης, αφού δεν υπάρχει -προς το παρόν- άλλος χορευτικός τρόπος διαθέσιμος πλην του παραδοσιακού, τον οποίον και με την πρώτη ευκαιρία θα άφηναν να χαθεί χάριν του κέρδους! Μήπως συντηρούν τα δημοτικά τραγούδια; Ξεκάθαρα όχι, γιατί όσο περνά ο καιρός φθίνουν οι ερμηνείες δημωδών ασμάτων στις λαϊκές αυτές συγκεντρώσεις, οι οποίες συνεχώς «εμπλουτίζονται» με το εμπορικό ρεπερτόριο του/της εκάστοτε ‘’αοιδού’’! Μήπως σήμερα ο θεσμός του πανηγυριού είναι παραδοσιακός; Επ’ ουδενί και εδώ θα έλεγε κανείς, ότι αρχίζει βασικά το κυρίως «γλέντι». Καθώς τα πανηγύρια από λαϊκή σύναξη, αυθόρμητη πολιτισμική έκφραση και ψυχό-κοινωνική ανάγκη του μέσου ανθρώπου, έχουν καταντήσει προϊόντα εμπορίας και μάλιστα αισχίστης ποιότητος! Είναι λοιπόν, τουλάχιστον φαιδρό να λέγονται και να πιστεύονται τα παραπάνω! Συνέχεια

Αρέσει σε %d bloggers: