• Αρχείο κατά κατηγορία

  • Αρχείο κατά μήνα

  • Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

    Μαζί με 20 ακόμα followers

  • Πρόσφατα άρθρα

  • Σεπτεμβρίου 2017
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
    « Μάι.    
     123
    45678910
    11121314151617
    18192021222324
    252627282930  
  • Διαχείριση

Ο Αξώτικος χορός “Βλάχα” και οι αλλαγές στο Φιλώτι

Μ. Ι. Ψαρράς (“ο Γυμνασστής”), (Φιλωτίτης): «Η χαμένη στα χρόνια μου εκκλησιαστική παράδοση του Φιλοτίου», Ναξιακόν Μέλλον 410/18 φιλολογική έκδοση (1982) 3, στ. 4η:

42Αναφέρεται στο πιάσιμο των χεριών στο χορό της Βλάχας και γράφει τα εξής:
“Προ 150 χρόνια (δηλ. το 1830) η Βλάχα (Αξιώτικος χορός) χορευότανε με μαντήλι και οι νέοι έκαναν μια τρομερή αλλαγή, το καταργήσανε. Μια μέρα σ’ ένα χορό, όταν μερικοί νέοι δεν είχανε μαντήλι να δώσουν να πιαστούν οι κοπελιές, για να μην τους προσβάλλουν, δεν βγάλανε και οι υπόλοιποι νέοι κι έτσι πιαστήκανε από τα δάχτυλα. Από τότε επεκράτησε η αλλαγή στο χορό, στο πείσμα των ηλικιωμένων που βγάλανε ρίμες πομπεύοντας την Βλάχα σαν χορό ανήθικο”.
«Τη Βλάχα την καντήντησες νάναι για κοπελάκια
που να σου πέψει ο Θεός ψείρες με τα πινάκια».
«Μη ντο περιφανεύεσαι πως σ’ αγαπούσα τάχα
απλώς τραγούδια σού ‘λεγα μέσ’ του Σκληβά τη βλάχα».
«Πιαστείτε να πιαστούμενε Βλάχα με το μαντήλι
Να πούμενε πεισματικά κι ύστερις πάλι φίλοι».

……………………………………………………………………………………………………………

Μ. Ι. Ψαρράς,  «Μια επαναστατική αλλαγή στο χορό της Βλάχας από δω κι εκατόν είκοσι χρόνια στο Φιλώτι», περιοδικό Ζας 2, (1993-94) 23-24.

Για την κωμόπολη του Φιλωτιού και τη Βλάχα αντλούμε αρκετές πληροφορίες από τον Μ. Ι. Ψαρρά και μάλιστα από ένα απ’ τα πολλά άρθρα που έγραψε για τους παλιές αποκριές. Ας παρακολουθήσουμε την κατάθεσή του για το χορό της Βλάχας, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ότι αφορά τη σχέση του χορού με το τραγούδι, τα μουσικά όργανα και τις αλλαγές που συνέβησαν σ’ αυτήν:

«Η Βλάχα ήταν και είναι ο πιο αγα­πητός, αποκριάτικος καθαρά, χο­ρός στη Νάξο. Ήταν το περισσότερο ανόργανος – χορευότανε δηλαδή δί­χως όργανα – με το τραγούδι, κι όταν χο­ρευότανε με τα όργανα ήτανε γρηγορότε­ρος με πηδηχτό τσάκισμα, που τον ελέγανε «ντουμπανιστό», αλλά δεν κρατούσε πολύ, γιατί οι χορευτές κι οι θεατές επροτιμούσαν την τραγουδιστή βλάχα.
Χορεύοντας βλάχα επιανόντανε με το μαντήλι κι εσχημάτιζαν κουλούρες η μια γύ­ρω από την άλλη με σκοπό την επίδειξη δε­ξιοτεχνίας στο τραγούδι και το σκοπό του· τις χορευτικές ικανότητες τις κρατούσε με αποκλειστικότητα να τις επιδείξει ο Μπάλλος. Με το χορό της βλάχας, διατηρήθηκε η πληθώρα του 15/σύλλαβου τραγουδιού με το κοτσάκι στη μέση – πού ‘ταν άσχετο του τραγουδιού – όλοι οι παλιοί σκοποί με ελά­χιστες παραλλαγές, τα πολύμορφα απο­κριάτικα και οι ρίμες, τα τραγούδια του Ακρι­τικού Κύκλου που μέχρι τα παιδικά μου χρό­νια τα χόρευαν και τα τραγουδούσαν στο Φιλώτι και διατηρηθήκανε απ’ αυτό.
Με τη βλάχα χορευότανε τα διάφορα αποκριάτικα τραγούδια: Πεισματικά, Ερωτι­κά, τα Κουριέζικα (τα γεμάτα υπερβολές σα­τιρικά τραγούδια), τα Ακριτικά, οι Ρίμες πα­λιές και νέες, τα λεγόμενα Παρατράγουδα (για τους στρατιώτες, τους ξενιτεμένους και τα τραγούδια του Κάτω Κόσμου). Ποτέ από αποκριάτικη διασκέδαση δεν απολείπανε τα τραγούδια του Κάτω Κόσμου κι όσο μάλιστα προχωρούσε η Αποκριά προς το τέ­λος, τόσο κι αυτά επολύνανε.
«Δώστε του χορού να πάει – μαύρη γης θα μας εφάει.
Ο Κάτω Κόσμος δε φελά γιατί δε ξημερώ­νει
για δε ν’ ανθίζουν τα κλαδιά και δε λαλεί τ’ αηδόνι.
Τούτη γης που τη μπατούμε – ούλοι μέσα θε να μπούμε».
………. Με τη βλάχα δίχως όργανα, όπου υπήρχε διάθεση στηνότανε κι ο χορός και διάθεση κι απλοχεριές τις αποκριές τα χρό­νια εκείνα υπήρχαν πολλές, με τα χοιρνά που σφαζότανε στο κάθε σπίτι και τ’ άφθονα κρασά πού ‘χανε στα κελάρια τους μέσα. Στα δώματα επάνω στηνότανε οι χοροί της μέρας, αλλά μόλις εβράδιαζε είτε έβρεχε, ξέρανε τη βορτοκάμαρη της γειτονιάς πού ‘χε σειρά για να φιλοξενήσει το χορό της, που τό ‘κανε με μεγάλη χαρά.
Στα χρόνια μου δυο αλλαγές συνάντη­σα να ‘γιναν στη βλάχα: α) Στα κατώχωρα τη νοματίζανε Ντίρλα. β) Στ’ Απεράθου από το 1915-20 άρχισε να παραλείπεται ο 15/σύλλαβος στίχος που τροφοδοτούσε τη βλάχα κι απόμεινε το κοτσάκι σαν το κύριο τρα­γούδι – από πηδηχτό τσάκισμα του χο­ρού – έτσι άλλαξε εντελώς κι ο χορός στ’ Απεράθου κι έγινε ένα γρήγορο στριφογυ­ριστό τσάκισμα, άλλαξε δε το χορό μέχρι του σημείου που αν τύχαινε ξενοχωριανός εκεί να μη μπορεί πια να χορέψει, ενώ θα χόρευε στη Χώρα και σ’ όλα τ’ αλλά χωριά του νησιού.
Στο Φιλώτι γύρω στα 1880 έγινε μια επαναστατική  – ας πούμε – αλλαγή στο χορό που και στ’ άλλα χωριά επεκράτησε. Η βλάχα χορευότανε όπως ο συτρός με το μα­ντήλι – όπως χορεύεται ακόμη σήμερα στη Δωδεκάνησο – που μας το λέει κι ένα πα­λιό τραγούδι που περισώθηκε:
«Ελάτε να χορέψωμε βλάχα με το μαντήλι
να πού­με τα πεισματικά κι ύστερα πάλι φίλοι».

Να τι άκουσα παιδί από γέρους Φιλωτίτες σχετικά, που νέοι λάβανε μέρος στην ανταρσία αυτή: «Μια Κυριακή τσ’ Αποκριάς στου Σκληβά το δώμα εκεί που όμορφα και καλά εβά(λ)αν αμπρουστά το χορό, αρχίνεψε το παίξιμο η τζαμπούνα και το ντουμπάκι, μα η βλάχα δε νήλεε να ξεκινήσει· ένας κοπελιάρης ήχασεν απού τη μέση ντου το μαντήλι του χορού κι εψαχνούντανε ία να το ‘βρει, αλλά στο τέλος για να μη νέχει το χορό να περιμένει, επιάστηκεν όπως – όπως από τ’ ακροδάχτυλα με τις πλαϊνές του· συγγένισσές του ήτανε κι είπε πως δεν θα τον παραξηγούσανε. Οι νέοι πού ‘τανε στο χορό πιασμένοι, άμα είδανε το σοβαρό πα­ράπτωμα που γίνηκε, (γ)ια να μη ντο ναφήσουμε να φάει μοναχός του ούλη τη μπόρα του κουτσομπολιού, άφηνεν ένας – ένας το μαντήλι του χορού κι επιανότανε με τ’ ακροδάχτυλα». Το τι έγινε μέσα στο χωριό για το πράμα αυτό δεν περιγράφεται!. Ήτανε σα να ‘γινε η πιο μεγάλη ατιμία από τη νεολαία κι άρχισε πόλεμος. Η νεολαία πικαρισμένη (άντρες και γυναίκες) δεν υποχωρούσαν και στους χορούς τους δεν ξαναπιάσανε μαντήλι στη βλάχα κι άπου τα ακροδάχτυλα, πιάστηκαν από τα καλαμόχερα, ανέβηκαν στους αγκώνες, στα μπρά­τσα γιο να σταματήσουν το πιάσιμο στους ώμους απάνω, που το βρήκανε πολύ αναπαυτικό πιάσιμο.
Η θειά μου η Κουρούπαινα που η μάνα της ήτα­νε σε κείνο το χορό και τ’ άκουσεν από την ίδια, μ’ εβεβαίωσενε για όλα αυτά και μού ‘πε και τα πιο κάτω τραγούδια που θυμότανε, από τα πολλά που λεηθήκανε από τη μια μεριά κι άπου την άλλη.
«Η Βλάχα είναι Λεμονιά πρασινοφορεμένη,
μα βγάλασί τζη αβανιά πως είναι γκαστρωμένη.
– Τση Βλάχας κι αν της είπανε πως είναι γκαστρωμένη
θα τη χορεύγ’ όλο χαρά σα μπούμου μαθημένη!
Κατεβάσετε τα χέρια – άπου τσ’ ώμοι, βρε κοτο μαντή­λι πάλι πιάστε – τα παλιά για να κρατάτε». …..».

Advertisements
Αρέσει σε %d bloggers: