• Αρχείο κατά κατηγορία

  • Αρχείο κατά μήνα

  • Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

    Μαζί με 21 ακόμα followers

  • Πρόσφατα άρθρα

  • Νοέμβριος 2017
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
    « Οκτ.    
     12345
    6789101112
    13141516171819
    20212223242526
    27282930  
  • Διαχείριση

Και πάλι «ο σκοπός του Γάμου ή της Νύφης»

Συμβαίνει πολλές φορές να επανέρχεσαι σε ένα θέμα, για το οποίο πίστευες ότι έχεις πει, γράψει, συζητήσει αρκετά, ώστε να γίνει κατανοητή η αλήθειά του (σου). Κατανοώ (με συμπάθεια) επίσης αυτούς που χρησιμοποιούν την λέξη – όρο «εξέλιξη» για να ερμηνεύσουν νέες καταστάσεις για παλαιά φαινόμενα, γεγονότα και πράξεις, αλλά καλό θα ήτανε να αναλαμβάνει ο καθένας συντελεστής ενός πραγματικού γεγονότος (γάμου), κυρίως μουσικός στην προκειμένη περίπτωση, ή χορευτικής αναπαράστασης – κατάστασης επί θεατρικής σκηνής (επιμελητές του χορού και μουσικοί)  την ευθύνη της μετάλλαξης υπογράφοντας την παράστασή τους και όχι να εκτίθενται μέσω μιας αφίσας στην οποία αναγράφεται το βαρύγδουπο: “ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΙ ΧΟΡΟΙ ΚΑΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ” !!!!!
Το παράδειγμά μας και πιο συγκεκριμένα, κι όχι μοναδικά, είναι ο σκοπός του Γάμου ή της Νύφης για τους Κυκλαδίτες ή Γκιουζαέρι ή Πατινάδα του Γάμου για την στεριανή Ελλάδα ή……, ο οποίος είναι ΔΡΟΜΙΚΟΣ και ΜΟΝΟ σκοπός μιας προσωπικής μέγιστης διαβατήριας τελετουργίας, αλλά και κοινοτικής εκδήλωσης συνάμα!!!!!!
https://xoroballomata.wordpress.com/2016/07/10/%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CF%8C%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%AC%CE%BC%CE%BF%CF%85-%CF%87%CE%BF%CF%81%CE%B5%CF%85%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CF%8C%CF%82/

σημ.:

εξέλιξη = αλλαγή κατάστασης (πορεία, μετάλλαξη) κι όχι προοδευτική αλλαγή (βελτίωση με θετικό πρόσημο) λόγω νέων συγγενών ή παράπλευρων διαφοροποιήσεων με συντελεστή χρόνου. Αρκετές φορές η εξέλιξη είναι αντιστρόφως ανάλογη μιας νέας κατάστασης.

Advertisements

«Τα δίκτυα των χορευτικών τραγουδιών της Νάξου πάνε στον Κινίδαρο» (Κινίδαρος, 8 Αυγούστου 2017)

Του Μανώλη Σέργη, Καθηγητή Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ από το Blog του Συλλόγου Κυνηδαριωτών Νάξου “Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ”
Δημοσιεύουμε την επιστολή του Μανόλη Γ. Σέργη, Καθηγητή Λαογραφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, που αφορά την εκδήλωση Πολιτισμού που πραγματοποιήθηκε στο χωριό μας, στις 8 Αυγούστου 2017.
Ο σύλλογος για άλλη μια φορά ευχαριστεί όλους όσους συνέβαλαν και συμμετείχαν στην πραγματοποίηση αυτής της εκδήλωσης.
Η επιστολή έχει ως εξής:
Με αφορμή την εκδήλωση «Τα δίκτυα των χορευτικών τραγουδιών της Νάξου πάνε στον Κυνήδαρο» (Κυνήδαρος, 8 Αυγούστου 2017)
Προτίθεμαι να δημοσιεύω εις το εξής από τις στήλες της Φωνής κάποια άρθρα σχετικά με τη διαχείριση του «παραδοσιακού» ναξιακού πολιτισμού, όπως την πραγματώνουν πλέον σήμερα νέοι φορείς και επιτελεστές της. Η εκδήλωση του τίτλου του άρθρου στάθηκε η αφορμή για καταγραφή κάποιων πρώτων σκέψεων.
Ήταν (συνοπτικά) μια εκδήλωση λόγου, ήχου και εικόνας που αφορούσε στους μουσικούς δρόμους της Νάξου, στα μουσικά δίκτυα στην ταυτότητα και την κινητικότητα του χορευτικού τραγουδιού, έτσι όπως αυτά «εγκαταστάθηκαν», αναπροσαρμόστηκαν και αφομοιώθηκαν δημιουργικά στα χορευτικά δρώμενα του Κυνηδάρου. Οι αμύητοι στα θεωρητικά ζητήματα που εθίγησαν κατά τη διάρκειά της από τον δρα κ. Σταύρο Χ. Σπηλιάκο ίσως έπαθαν «πολιτισμικό σοκ», ακούοντας την ανάλυση του συναδέλφου, που ανέτρεπε τετριμμένες «αλήθειες» και ανιστόρητα «συμπεράσματα».
Φορέας αυτής της ξεχωριστής παράστασης ήταν ο πολιτιστικός σύλλογος του Κυνηδάρου, ο οποίος διατρανώνει στο σχετικό Δελτίο Τύπου ότι «διοργανώνοντας για πρώτη φορά μια τόσο μεγάλη εκδήλωση, δώσαμε τον καλύτερο μας εαυτό για την άψογη οργάνωση της». Ορθότατα, αληθέστατα. Αν θυμηθούμε, λοιπόν, ότι κύριος διαχειριστής της πολιτιστικής μας παράδοσης είναι σήμερα οι λεγόμενοι πολιτιστικοί σύλλογοι, η περίπτωση του συγκεκριμένου συλλόγου («Αγίου Γεωργίου Κυνηδάρου») ανήκει στις δυναμικές εξαιρέσεις του κανόνα, με δεδομένο ότι έχω κατά νουν ανάλογες αντίστοιχες εκδηλώσεις από τον οικείο αλλά και τον ευρύτερο ελλαδικό χώρο…
Όμως, πίσω από τα δραστήρια μέλη του υπήρχε ένας επιστημονικός συνεργάτης τους. Αναφέρομαι στον Σταύρο Σπηλιάκο, γνώριμο στο ναξιακό κοινό, (τουλάχιστον) από τις επιτυχείς οργανώσεις ανάλογων παλαιότερων εκδηλώσεων της Ο.ΝΑ.Σ. και τις επιστημονικές του συνδρομές στη μελέτη όψεων του ναξιακού πολιτισμού (και όχι μόνον), ο οποίος επέβαλε αναντιρρήτως στους ανθρώπους του συλλόγου τη δική του αισθητική για μια πολύμορφη παράσταση και τις επιστημονικές του γνώσεις για την κινητικότητα των τραγουδιών και της μουσικής τους. Επέβαλε επίσης την ανάθεση της ψυχαγωγίας του κοινού στους φορείς της ίδιας της προβαλλόμενης ψυχαγωγίας (ενεργητικούς αλλά και παθητικούς, «παλιούς» και νεώτερους δηλαδή κληρονόμους της, οργανοπαίκτες και τραγουδιστές). Ερασιτέχνες οι περισσότεροι, αλλά διαμένοντες στο χωριό και στο νησί, ζωντανό δηλαδή τμήμα της καθημερινότητάς του, έγιναν (ανα)παραγωγοί και καταναλωτές του πνευματικού προϊόντος του οικείου μουσικού τους κόσμου. Ο κ. Σπηλιάκος γνώριζε ότι προσπαθεί να ανασκηνοθετήσει (εκτός χρόνου και χώρου) έναν επιβιώνοντα εν πολλοίς πολιτισμό. Προσπάθησε να προσεγγίσει την απλησίαστη αυθεντικότητα των πραγμάτων, αλλά κυρίως να υμνήσει τον ορχούμενο Κυνηδαριώτη άνθρωπο, όχι τον χορό του. Στράφηκε σε μια εντελώς ανθρωποκεντρική θεώρηση των πραγμάτων. Τις ικανότητες αυτές δεν τις διαθέτει ο καθείς τυχάρπαστος (μέλος απλό ενός συλλόγου ή επιλεγμένος από αυτόν «γνώστης» του μουσικοχορευτικού μας πολιτισμού, κυκλοφορούν τέτοιοι αρκετοί με την ανοχή όλων μας) που αναλαμβάνει να οργανώσει μια μουσική ή άλλης φύσεως εκδήλωση.
Οι σύλλογοι ας αναλογισθούν με σοβαρότητα το έργον που αυτόκλητοι ανέλαβαν. Έχουν τεράστια ευθύνη, τα παραγόμενα προϊόντα της διαχείρισής τους φθάνουν ενίοτε στα όρια του γελοίου… Ο εκ-πολιτισμός που επιχειρούν καλύτερα να λείπει… Η καταφυγή στους ειδικούς (χωρίς εισαγωγικά) είναι μια πρώτη, επιβεβλημένη ανάγκη. Το επιβεβαίωσε το κοινό τής εν λόγω παράστασης (υπέρ τα 650 άτομα), ασυνήθιστο σε τέτοιου είδους θεάματα, που καταχειροκρότησε όλους τους συντελεστές της, γιατί «ανέγνωσε» σε αυτήν το διαφορετικό, την ποιότητα, την ευθύνη.
Για την ιστορία και τιμής ένεκεν αναφέρω ότι τραγούδια (χωρίς τη συνοδεία μουσικών οργάνων) ερμήνευσαν οι συγχωριανοί και συγχωριανές τους Γιώργος Μιχ. Παρτσινέβελος, Στάθης Νικ. Κλουβάτος, Μιχάλης Αντ. Κουνάδης, Μαρία Ιωάν. Καρποντίνη-Χαλαστάρα, Αικατερίνη Ιωάν. Καρποντίνη-Γεροντάκη, Ελισάβετ Κων. Σκουλαξίνου-Τσελέντη, Ανθούλα Ιωάν. Καρποντίνη-Λεγάκη, Ολυμπία Μιχ. Παρτσινέβελου-Καρποντίνη και Ευαγγελία Δημ. Καρποντίνη-Κουνάδη. Ουδείς από τους/τις παραπάνω είναι επαγγελματίας, τραγουδούν για να κάνουν ομορφότερη τη ζωή τους, για να εκφράσουν ποιητικά και μουσικά τον εσώτερο κόσμο τους. Έπαιξαν δε οι συγχωριανοί τους μουσικοί Μανούσος Καρποντίνης – βιολί∙ Σταύρος Γκούφας – τραγούδι∙ Νίκος Ιακ. Κονιτόπουλος – βιολί, λαούτο, μπουζούκι∙ Στέλιος Ιακ. Κλουβάτος – βιολί και τραγούδι∙ Στέλιος Ιωάν. Κουνάδης – βιολί∙ Κώστας Κατσιούλης – βιολί, τραγούδι∙ Δημήτρης Ματθ. Κουνάδης – βιολί∙ Νίκος Γκούφας – λαούτο∙ Κώστας Ιωάν. Κουνάδης – λαούτο∙ Μανώλης Ιωάν. Τουμπακάρης – λαούτο, τραγούδι∙ Πασχάλης Γ. Κλουβάτος – λαούτο∙ Βαγγέλης Όθωνα Κακλαμάνος – κιθάρα, τραγούδι∙ Λιαρμακόπουλος Νίκος – τζαμπούνα∙ Κώστας Ι. Τσελέντης – ντουμπάκι και Ανθούλα Ιωάν. Καρποντίνη-Λεγάκη – τραγούδι. Κάποιοι από τους παραπάνω μουσικούς είναι επαγγελματίες, άλλοι όχι, άλλοι «παλαιοί», πολλοί νέοι, που όπως προείπα, διαμένουν στο νησί. Σημειώνω, τέλος, ότι κατά την διάρκεια της παράστασης προβλήθηκαν, τιμής ένεκεν πρωτίστως, οι μουσικές οικογένειες του χωριού.
Ήταν ακόμη μια ένδειξη της επιχειρούμενης στοχοθεσίας εκ μέρους του κ. Σπηλιάκου: Να προβάλει τους φορείς / διαμορφωτές του μουσικοχορευτικού φαινομένου στο χωριό.

«Ο Εκατόλογος» στον Κινίδαρο της Νάξου

%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3%ce%b3-%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b9%ce%b3%cf%81%ce%b1%cf%86%ce%aeΑπόσπασμα από: “Το Δημοτικό Τραγούδι εις τον Κινίδαρον” (σ. 702-704)

4… «Ο Κινίδαρος είναι εκ των πλέον πιστών εις τας παραδόσεις του χωρίον της Νάξου.
Τούτο, ασφαλώς, το οφείλει όχι μόνον εις τον συντηρητικόν χαρακτήρα των κατοίκων του αλλά και εις την έως σήμερον απομόνωσίν του και την έλλειψιν επικοινωνίας με τα άλλα χωρία και τον έξω κόσμον. Ο αμαξιτός δρόμος τον οποίον προανεφέραμεν, μόλις τελευ­ταίως ηνοίχθη. Αυτό επέτρεψεν εις τον Κινίδαρον να μείνη επί έτη έως σήμερον μακράν της επιδράσεως του συγχρόνου μοντέρνου πολι­τισμού και να διατηρήση μετά πάροδον τόσων ετών αγνά και αμόλευτα τα ωραία ήθη και έθιμά του.
Ο Κινίδαρος είναι το χωρίον της φιλοξενίας και της διασκεδά­σεως. Ο ξένιος Ζευς, ο οποίος ελατρεύθη 5επί του γειτονικού όρους του «Ζας του Κινιδάρου», ουδέποτε εγκατέλειψε τον θρόνον του από το φιλόξενον χωρίον.
Ο χορός και τα «βιολιά» αποτελούν το πάθος των κατοίκων του. Όχι μόνον κατά τας μεγάλας εορτάς και εις τας πανηγύρεις, αλλά και εκάστην Κυριακήν -κατά το θέρος σχεδόν καθημερινώς – οι Κινιδαριώτες συναθροίζονται εις την πλατείαν του χωρίου και «νυχτοξημερώνονται» χορεύοντες. Κάθε Κινιδαριώτης είναι και ένας «Ζορ­μπάς»!!. Το πάθος των ακριβώς αυτό προς την μουσικήν και τον χορόν και την διατηρουμένην αυτήν μεγάλην μουσικοχορευτικήν παράδοσιν επιθυμών να δικαιολογήση και ο προαναφερθείς, όπως είδομεν θρύλος, ισχυρίζεται ότι:«Οι Κινιδαριώτες βαστάνε από φυλή οργανοπαιχτών, τραγουδιστών και χορευτών».
Πράγματι ακόμη και τα επίθετα των κατοίκων του χωρίου προ­έρχονται, όπως φαίνεται, εξ ονομάτων λαϊκών οργάνων, όπως Τουμπακάρης – από το τουμπάκι – και Τσαμπουνάρης – από την τσαμπού­να. Όπως δε μας επληροφόρησαν οι γέροντες του χωρίου: «Παλιότερα, που δεν υπήρχανε τα βιολιά ή με τα τσαμπουνοτούμπακα ήθελαν να χορεύουνε ή με τα τραγούδια».
Από εδώ ακριβώς επήγασε και η ανάγκη της απομνημονεύσεως και διατηρήσεως πολλών δημοτικών τραγουδιών υπό των κατοίκων του, δια να τα τραγουδούν – ελλείψει μουσικών οργάνων – προς συνοδείαν του χορού. Εξ αυτού δυνάμεθα να δικαιολογήσωμεν και το γε­γονός της υπάρξεως εις τον Κινίδαρον τόσων πολλών παραλλαγών ε­νός και του αυτού, πολλάκις, τραγουδιού. Πρέπει όμως να σημειώσωμεν, ότι οι Κινιδαριώτες δεν δέχονται παθητικώς το δημοτικόν τραγούδι, αλλά μετέχουν εις αυτό δημιουργικά, προσθέτοντες ή αφαιρούντες εις αυτό, αναλόγως προς το καλλιτεχνικόν των «γούστο»…»
…………………………………………………
Σημ.: Η συλλογή των τραγουδιών οφείλεται στο ζεύγος δημοδιδασκάλων του χωριού, στο οποίο υπηρέτησαν κατά την περίοδο πριν το 1963 (έτος έκδοσης της συλλογής από τον Ν. Κεφαλληνιάδη) Νικολάου και Ειρήνης Δημητροκάλλη.

Ηχητικό απόσπασμα:

 

Ο Αξώτικος χορός “Βλάχα” και οι αλλαγές στο Φιλώτι

Μ. Ι. Ψαρράς (“ο Γυμνασστής”), (Φιλωτίτης): «Η χαμένη στα χρόνια μου εκκλησιαστική παράδοση του Φιλοτίου», Ναξιακόν Μέλλον 410/18 φιλολογική έκδοση (1982) 3, στ. 4η:

42Αναφέρεται στο πιάσιμο των χεριών στο χορό της Βλάχας και γράφει τα εξής:
“Προ 150 χρόνια (δηλ. το 1830) η Βλάχα (Αξιώτικος χορός) χορευότανε με μαντήλι και οι νέοι έκαναν μια τρομερή αλλαγή, το καταργήσανε. Μια μέρα σ’ ένα χορό, όταν μερικοί νέοι δεν είχανε μαντήλι να δώσουν να πιαστούν οι κοπελιές, για να μην τους προσβάλλουν, δεν βγάλανε και οι υπόλοιποι νέοι κι έτσι πιαστήκανε από τα δάχτυλα. Από τότε επεκράτησε η αλλαγή στο χορό, στο πείσμα των ηλικιωμένων που βγάλανε ρίμες πομπεύοντας την Βλάχα σαν χορό ανήθικο”.
«Τη Βλάχα την καντήντησες νάναι για κοπελάκια
που να σου πέψει ο Θεός ψείρες με τα πινάκια».
«Μη ντο περιφανεύεσαι πως σ’ αγαπούσα τάχα
απλώς τραγούδια σού ‘λεγα μέσ’ του Σκληβά τη βλάχα».
«Πιαστείτε να πιαστούμενε Βλάχα με το μαντήλι
Να πούμενε πεισματικά κι ύστερις πάλι φίλοι».

……………………………………………………………………………………………………………

Μ. Ι. Ψαρράς,  «Μια επαναστατική αλλαγή στο χορό της Βλάχας από δω κι εκατόν είκοσι χρόνια στο Φιλώτι», περιοδικό Ζας 2, (1993-94) 23-24.

Για την κωμόπολη του Φιλωτιού και τη Βλάχα αντλούμε αρκετές πληροφορίες από τον Μ. Ι. Ψαρρά και μάλιστα από ένα απ’ τα πολλά άρθρα που έγραψε για τους παλιές αποκριές. Ας παρακολουθήσουμε την κατάθεσή του για το χορό της Βλάχας, η οποία παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον σε ότι αφορά τη σχέση του χορού με το τραγούδι, τα μουσικά όργανα και τις αλλαγές που συνέβησαν σ’ αυτήν:

«Η Βλάχα ήταν και είναι ο πιο αγα­πητός, αποκριάτικος καθαρά, χο­ρός στη Νάξο. Ήταν το περισσότερο ανόργανος – χορευότανε δηλαδή δί­χως όργανα – με το τραγούδι, κι όταν χο­ρευότανε με τα όργανα ήτανε γρηγορότε­ρος με πηδηχτό τσάκισμα, που τον ελέγανε «ντουμπανιστό», αλλά δεν κρατούσε πολύ, γιατί οι χορευτές κι οι θεατές επροτιμούσαν την τραγουδιστή βλάχα.
Χορεύοντας βλάχα επιανόντανε με το μαντήλι κι εσχημάτιζαν κουλούρες η μια γύ­ρω από την άλλη με σκοπό την επίδειξη δε­ξιοτεχνίας στο τραγούδι και το σκοπό του· τις χορευτικές ικανότητες τις κρατούσε με αποκλειστικότητα να τις επιδείξει ο Μπάλλος. Με το χορό της βλάχας, διατηρήθηκε η πληθώρα του 15/σύλλαβου τραγουδιού με το κοτσάκι στη μέση – πού ‘ταν άσχετο του τραγουδιού – όλοι οι παλιοί σκοποί με ελά­χιστες παραλλαγές, τα πολύμορφα απο­κριάτικα και οι ρίμες, τα τραγούδια του Ακρι­τικού Κύκλου που μέχρι τα παιδικά μου χρό­νια τα χόρευαν και τα τραγουδούσαν στο Φιλώτι και διατηρηθήκανε απ’ αυτό.
Με τη βλάχα χορευότανε τα διάφορα αποκριάτικα τραγούδια: Πεισματικά, Ερωτι­κά, τα Κουριέζικα (τα γεμάτα υπερβολές σα­τιρικά τραγούδια), τα Ακριτικά, οι Ρίμες πα­λιές και νέες, τα λεγόμενα Παρατράγουδα (για τους στρατιώτες, τους ξενιτεμένους και τα τραγούδια του Κάτω Κόσμου). Ποτέ από αποκριάτικη διασκέδαση δεν απολείπανε τα τραγούδια του Κάτω Κόσμου κι όσο μάλιστα προχωρούσε η Αποκριά προς το τέ­λος, τόσο κι αυτά επολύνανε.
«Δώστε του χορού να πάει – μαύρη γης θα μας εφάει.
Ο Κάτω Κόσμος δε φελά γιατί δε ξημερώ­νει
για δε ν’ ανθίζουν τα κλαδιά και δε λαλεί τ’ αηδόνι.
Τούτη γης που τη μπατούμε – ούλοι μέσα θε να μπούμε».
………. Με τη βλάχα δίχως όργανα, όπου υπήρχε διάθεση στηνότανε κι ο χορός και διάθεση κι απλοχεριές τις αποκριές τα χρό­νια εκείνα υπήρχαν πολλές, με τα χοιρνά που σφαζότανε στο κάθε σπίτι και τ’ άφθονα κρασά πού ‘χανε στα κελάρια τους μέσα. Στα δώματα επάνω στηνότανε οι χοροί της μέρας, αλλά μόλις εβράδιαζε είτε έβρεχε, ξέρανε τη βορτοκάμαρη της γειτονιάς πού ‘χε σειρά για να φιλοξενήσει το χορό της, που τό ‘κανε με μεγάλη χαρά.
Στα χρόνια μου δυο αλλαγές συνάντη­σα να ‘γιναν στη βλάχα: α) Στα κατώχωρα τη νοματίζανε Ντίρλα. β) Στ’ Απεράθου από το 1915-20 άρχισε να παραλείπεται ο 15/σύλλαβος στίχος που τροφοδοτούσε τη βλάχα κι απόμεινε το κοτσάκι σαν το κύριο τρα­γούδι – από πηδηχτό τσάκισμα του χο­ρού – έτσι άλλαξε εντελώς κι ο χορός στ’ Απεράθου κι έγινε ένα γρήγορο στριφογυ­ριστό τσάκισμα, άλλαξε δε το χορό μέχρι του σημείου που αν τύχαινε ξενοχωριανός εκεί να μη μπορεί πια να χορέψει, ενώ θα χόρευε στη Χώρα και σ’ όλα τ’ αλλά χωριά του νησιού.
Στο Φιλώτι γύρω στα 1880 έγινε μια επαναστατική  – ας πούμε – αλλαγή στο χορό που και στ’ άλλα χωριά επεκράτησε. Η βλάχα χορευότανε όπως ο συτρός με το μα­ντήλι – όπως χορεύεται ακόμη σήμερα στη Δωδεκάνησο – που μας το λέει κι ένα πα­λιό τραγούδι που περισώθηκε:
«Ελάτε να χορέψωμε βλάχα με το μαντήλι
να πού­με τα πεισματικά κι ύστερα πάλι φίλοι».

Να τι άκουσα παιδί από γέρους Φιλωτίτες σχετικά, που νέοι λάβανε μέρος στην ανταρσία αυτή: «Μια Κυριακή τσ’ Αποκριάς στου Σκληβά το δώμα εκεί που όμορφα και καλά εβά(λ)αν αμπρουστά το χορό, αρχίνεψε το παίξιμο η τζαμπούνα και το ντουμπάκι, μα η βλάχα δε νήλεε να ξεκινήσει· ένας κοπελιάρης ήχασεν απού τη μέση ντου το μαντήλι του χορού κι εψαχνούντανε ία να το ‘βρει, αλλά στο τέλος για να μη νέχει το χορό να περιμένει, επιάστηκεν όπως – όπως από τ’ ακροδάχτυλα με τις πλαϊνές του· συγγένισσές του ήτανε κι είπε πως δεν θα τον παραξηγούσανε. Οι νέοι πού ‘τανε στο χορό πιασμένοι, άμα είδανε το σοβαρό πα­ράπτωμα που γίνηκε, (γ)ια να μη ντο ναφήσουμε να φάει μοναχός του ούλη τη μπόρα του κουτσομπολιού, άφηνεν ένας – ένας το μαντήλι του χορού κι επιανότανε με τ’ ακροδάχτυλα». Το τι έγινε μέσα στο χωριό για το πράμα αυτό δεν περιγράφεται!. Ήτανε σα να ‘γινε η πιο μεγάλη ατιμία από τη νεολαία κι άρχισε πόλεμος. Η νεολαία πικαρισμένη (άντρες και γυναίκες) δεν υποχωρούσαν και στους χορούς τους δεν ξαναπιάσανε μαντήλι στη βλάχα κι άπου τα ακροδάχτυλα, πιάστηκαν από τα καλαμόχερα, ανέβηκαν στους αγκώνες, στα μπρά­τσα γιο να σταματήσουν το πιάσιμο στους ώμους απάνω, που το βρήκανε πολύ αναπαυτικό πιάσιμο.
Η θειά μου η Κουρούπαινα που η μάνα της ήτα­νε σε κείνο το χορό και τ’ άκουσεν από την ίδια, μ’ εβεβαίωσενε για όλα αυτά και μού ‘πε και τα πιο κάτω τραγούδια που θυμότανε, από τα πολλά που λεηθήκανε από τη μια μεριά κι άπου την άλλη.
«Η Βλάχα είναι Λεμονιά πρασινοφορεμένη,
μα βγάλασί τζη αβανιά πως είναι γκαστρωμένη.
– Τση Βλάχας κι αν της είπανε πως είναι γκαστρωμένη
θα τη χορεύγ’ όλο χαρά σα μπούμου μαθημένη!
Κατεβάσετε τα χέρια – άπου τσ’ ώμοι, βρε κοτο μαντή­λι πάλι πιάστε – τα παλιά για να κρατάτε». …..».

Προς Ανάρρωση [4]: «Σκοπός του Γάμου»: χορευτικός σκοπός;

Αρκετά χρόνια τώρα ο “Σκοπός της νύφης” («Σκοπός του Γάμου»), από δρομικός σκοπός και μόνο (την ημέρα του γάμου) έχει γίνει χορευτικός και μάλιστα σαν πρώτος σκοπός του γλεντιού του γάμου.
Κι όμως ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΣΚΟΠΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΧΟΡΕΥΤΕΙ!!!

Μάλιστα όταν ένας βιολάτορας δεν έπαιζε καλά για να ικανοποιήσει τη χορευτική διάθεση του “πελάτη του”, οι άλλοι “συνάδελφοί” έλεγαν γι’ αυτόν, πως: “αυτός παίζει τον σκοπό του γάμου”.
Αυτό που ακούμε λοιπόν στο βίντεο αυτό είναι μια νέα αυθαίρετη κατάσταση με γύρισμα σε μπάλλο μακριά από κάθε παραδομένο κοινοτικό κανόνα.

Αυτά που αναφέρονται εδώ είναι γνωστά στους παλιούς λαϊκούς οργανοπαίχτες της Νάξου. Αυτή η νέα κατάσταση έχει γίνει πλέον “παράδοση” για τους νεότερους (χορευτές κι οργανοπαίχτες), οι οποίοι όμως αγνοούν αυτό που παραδόθηκε και μάλιστα δεν “σηκώνουν και κουβέντα”.
Επίσης, αυτός ο άκριτος νεωτερισμός των Ναξίων οργανοπαιχτών έχει επιδράσει και στα ανά την Ελλάδα αντίγραφα που αφορούν παραστάσεις χορευτικών ομάδων, οι οποίες χορεύουν τον Σκοπό του Γάμου (Νύφης) ούτε καν ως Συρτό αλλά Μπάλλο!!!!!



Στη συνέχεια (στο επόμενο βίντεο) ο Σκοπός του Γάμου εμφανίζεται ως Μπάλλος και μάλιστα της Κύθνου. Η εκτέλεση όμως που ακούγεται  είναι από δίσκο LP της Δ. Στράτου Νο 4 και έχουν παίξει Αξώτες οργανοπαίχτες κ.ά. [ο Κινιδαριώτης Γιώργος Κονιτόπουλος (Θεός) βιολί και ο Απεραθίτης Π. Μάρκου τραγούδι] και επομένως Αξώτικη απόδοση κι όχι Κυθνιά :

Από το 3′ 01» και μετά!!!!!!!

Σχόλιο της Μαρίας Ξεφτέρη:
“Και να προσθέσω σε αυτές τις καίριες και επίκαιρες παρατηρήσεις του κ. Σπηλιάκου ότι κάτι ανάλογο δε παρατηρούμε και με την «πατινάδα», που ως σκοπός αρχικά του τραπεζιού, ως σκοπός δρομικός, έχει μεταλλαχθεί σε εναρκτήριο χορό στα γλέντια, στα πανηγύρια κ.λπ.; Αναρωτιέμαι, πώς συντελέστηκε αυτή η αλλαγή στους κανόνες; Σαφώς και ήταν πάντα αναπόσπαστο κομμάτι του γλεντιού, πότε όμως οι χορευτές απώλεσαν τη συνείδηση της λειτουργίας αυτού του σκοπού…;”

ΜΝΗΜΗ ΚΙΝΙΔΑΡΙΩΤΙΣΣΑΣ –ΑΘΗΝΑΣ ΤΟΥΜΠΑΚΑΡΗ—(16.2.2016)

Αθηνά (για την συνέντευξη)Η Αθηνά Τουμπακάρη γεννήθηκε το 1929.
Το 1960 εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, στο Γαλάτσι όπου διέμενε μέχρι και σήμερα. Είναι κόρη του φημισμένου Κινιδαριώτη λαουθιέρη Γιώργη Γεροντάκη (Κονομογιώργη).
Η Αθηνά Τουμπακάρη, σαν κόρη λαουθιέρη, αλλά κυρίως λόγω χαρακτήρος και κοινωνικής μόρφωσης, αποτελεί μια αληθινά ζωντανή πηγή πληροφοριών, που είχα την τύχη να αντλήσω απ’ αυτή αρκετό από το υλικό που συγκέντρωσα.
Το παρακάτω, δικό της, κείμενο παρατίθεται πρωτίστως ως συμβολή στην αλήθεια, αλλά και ως Τιμή σ΄ ένα πρόσωπο που έχει κάνει τρόπο ζωής το λαϊκό πολιτισμό του χωριού της.

Απόσπασμα κειμένου της:
«Τις λίγες μου γνώσεις, κάνω και γω γραμμές, να πω κάτι για τον δικό μου τόπο. Για την ιδιαίτερη πατρίδα μου τη Νάξο, και κυρίως για το μικρό το όμορφο χωριό μου τον Κινίδαρο.
Πολλές παραδόσεις, θρύλοι και ιστορίες που γαλούχησαν γενιές και γενιές ακόμη και την δική μου, σβήνουν και χάνονται στο πέρασμα του χρόνου. Λίγα πράγματα πια δεν ζουν μόνο μες στο μυαλό εμάς των μεγαλυτέρων και άντεξαν και ζουν και συνεχίζονται. Ένα απ’ αυτά είναι και η Μουσική μας παράδοση. Σ’ αυτή ακριβώς τη μουσική παράδοση του τόπου μου θ’ αναφερθώ.
Ιδιαίτερα οι Ναξιώτες σ’ όσες αντίξοες συνθήκες και αν βρεθούν, τραγουδώντας και χορεύοντας τις αντιμετωπίζουν. Κατ’ εξοχήν όμως τούτο το μικρό, τούτο το ξεχασμένο απ’ τους εκάστοτε τρανούς, χωριό, ο Κινίδαρος είχε δικό του, κατάδικό του, ύφος και παράδοση στη μουσική και στο χορό. Αλήθεια δε η μεγαλύτερη του «παραγωγή», από παλιά ως τα σήμερα, είναι ο χορός, το τραγούδι και η μουσική.
Όμως ποιος είναι ο Κινίδαρος;
Ευρίσκεται 15 μόλις χιλιόμετρα Β.Α. της Χώρας. Ξαπλωμένος ανέμελα στα ριζά μιας λοφογραμμής, λούζεται από το πρωί ως το βράδυ, χειμώνα – καλοκαίρι στο φως του ήλιου. Τον επισκέπτη που θ’ ανεβεί στον Κινίδαρο μέσω Μελάνων, θα υποδεχθεί ο φύλακας και προστάτης του χωριού Άγιος Γεώργιος, ενοριακός του ναός. Αντίκρυ στο χωριό, ο μικρός Ζας «Ζευς» (ο μεγαλύτερος είναι του Φιλωτιού), υψώνει υπερήφανα το 750 μ. ανάστημα του, αγναντεύοντας από τις τρεις κορυφές του αν όχι όλη τη Νάξο, τουλάχιστο την πεδινή. Στους πρόποδες του βουνού εδώ και 80 χρόνια περίπου βρί-σκεται κτισμένο το εξωκλήσι του Αγίου Νικολάου. Βιγλάτορας, άγρυπνος φρουρός και προστάτης των ναυτικών μας αγναντεύει το πέλαγος.
Αυτό λοιπόν το χωριό των 300 μονίμων κατοίκων όσο μικρό και αν φαίνεται είναι και προ παντός ήταν πηγή χα¬ράς. Δικαίως ξένοι περαστικοί, γοητευμένοι από τον εύθυμο τρόπο ζωής των κατοίκων του τον ονόμασαν «Απίκραντο». Κι αυτό όχι γιατί εκεί βασιλεύει διαρκώς η ευτυχία. Αλλά μια ρίμα, ένα τραγούδι ή ένα μοιρολόι, είναι αρκετά να σκορπίσουν γρήγορα της πίκρας τα νέφη.
Όλοι οι Νάξιοι είναι ποιητές, ποιητάρηδες, τραγουδιστές και χορευτές. Μα δεν είναι υπερβολή ούτε καύχηση αν πούμε πως απ’ δω, απ’ τον Κινίδαρο ξεκίνησαν πολλοί, απ’ τα γύρω χωριά και κυρίως τα ορεινά, και έμαθαν Τσαμπούνα, Λαούτο, Βιολί, Κλαρίνο και Τουμπάκι.
Τώρα που λείψαμε, που ξενιτευτήκαμε κι απλώσαμε τα κλαδιά μας, στις διάφορες ξενιτιές και λέμε «τα κλαδιά μας», γιατί οι ρίζες μας βρίσκονται πολύ βαθιά, αμετακίνη-τα θαμμένες, σε τούτο τον τόπο. Τώρα καταλάβαμε πως ο Κινίδαρος…
Είχε βιολιά που στέναζαν
λαούτα που βογκούσαν
και είχεν και τραγουδιστές
που τα πουλιά σιωπούσαν.
Ο Κινιδαριώτης ποιητάρης, τραγουδιστής, χορευτής και δεξιοτέχνης μουσικός, πρέπει να αναζητηθεί εδώ και πολλά χρόνια. Πολύ πριν το 1900″…..

Γαλάτσι Απρίλης 1991

………………………………………
Ολόκληρο το κείμενο δημοσιεύτηκε στο περιοδικό “ΝΑΞΙΑΚΑ” 29, (1991)6 και αναδημοσιεύτηκε στο βιβλίο του Στ. Σπηλιάκου, Παιχνίδια και Παιχνιδιατόροι του χορού στη Νάξο, Α. Αναγνώστου, Αθήνα 2003, σ. 210-218
…………………………….
(Σταύρος Χ. Σπηλιάκος, από τη μακρινή Ελβετία)

Γλέντι Στον Κινίδαρο της Νάξου (Αη Γιωργιού 2014) ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ – ΣΧΟΛΙΑ

Αρέσει σε %d bloggers: