• Αρχείο κατά κατηγορία

  • Αρχείο κατά μήνα

  • Enter your email address to follow this blog and receive notifications of new posts by email.

    Μαζί με 20 ακόμα followers

  • Πρόσφατα άρθρα

  • Μαρτίου 2011
    Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
    « Φεβ.   Απρ. »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    28293031  
  • Διαχείριση

«Πανηγυριών Εγκώμιον» – «ΣΗΜΑΔΙΑ του ΑΙΓΑΙΟΥ»


«Σημάδια του Αιγαίου»

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΙΤΤΑ (συγγραφέα, επιχειρηματία)

Συνέντευξη στον ΓΙΩΡΓΟ ΚΙΟΥΣΗ (Εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ – 12/08/2008)

«Έφτασε στα όριά του ο τουρισμός στο Αρχιπέλαγος».

– «Το Αρχιπέλαγος είναι μια θάλασσα ανθρώπων, εμπειριών, πολιτισμού, μιας μοναδικής σχέσης με τη φύση και το περιβάλλον, είναι ένας τόπος που μας δείχνει έναν άλλο δρόμο σκέψης για τη ζωή μας και το μέλλον μας».

– «Τώρα που γκρεμίσαμε όλους τους προηγούμενους θεούς και αποκαθηλώσαμε θρησκείες και ιδεολογίες, έχοντας αναδείξει την ατομικότητα και τα θλιβερά παράγωγά της ως την κυρίαρχη αξία, τώρα που βλέπουμε ξεκάθαρα τη γύμνια μας και την κατάντια μας, μια επιστροφή στην πραγματική ζωή, όπως αυτή αποτυπώνεται στα εναπομείναντα ίχνη, “τα Σημάδια του Αιγαίου” αλλά κυρίως στην αντίληψη για την καθημερινότητα πολλών ακόμα κατοίκων του Αρχιπελάγους, είναι μια ζωτική προτεραιότητα. Μια ζωή που αντιστέκεται, σε πείσμα των καιρών, και ξεχειλίζει από άδολη χαρά, από εκδηλώσεις αλληλεγγύης και γενναιοδωρίας».
– «Το μοντέλο της ανάπτυξης του μαζικού τουρισμού έφτασε στα όριά του, φανερώνοντας όλες τις αδυναμίες του αλλά και τα αδιέξοδά του. Μοναδικοί παραδοσιακοί οικισμοί αλλοιώθηκαν ανεπανόρθωτα, άλλοι καταστράφηκαν εντελώς, ενώ η ύπαιθρος – που έχει χάσει πια το νόημά της -αγροί και καλλιέργειες, μετατράπηκε σε υποψήφια οικόπεδα. Μα η μεγαλύτερη καταστροφή ήταν η αλλαγή νοοτροπίας των περισσότερων κατοίκων του».
– «Το δίλημμα “παράδοση ή καταστροφική ανάπτυξη” αναιρείται από την προοπτική της βιώσιμης ανάπτυξης. Της ανάπτυξης που θα στηριχθεί στον σεβασμό και την ανάδειξη των οικοσυστημάτων και της πολιτιστικής κληρονομιάς των νησιών του Αρχιπελάγους».
– «Αυτό που χρειάζεται αυτή τη στιγμή είναι οργάνωση και θεσμοθέτηση ενός πλαισίου δράσης…».
– «Όταν κανείς ταξιδεύει με τα μάτια ανοιχτά και όλες τις αισθήσεις σε επιφυλακή, το Αιγαίο Αρχιπέλαγος θα του επιφυλάσσει συνεχώς εκπλήξεις. Μόλις πριν από μία εβδομάδα πήγα στη Σίφνο, στο πανηγύρι του προφήτη Ηλία του Ψηλού. Εκεί με συγκλόνισαν η αυταπάρνηση, η γενναιοδωρία και το κέφι των «πανηγυριστών», των ανθρώπων που διοργάνωσαν το πανηγύρι και έδωσαν τόση χαρά σε πάνω από πεντακόσιους επισκέπτες που αψήφησαν τη ζέστη και σκαρφάλωσαν στην κορυφή του βουνού».

Αυτά και άλλα κατέγραψε σαν απαντήσεις ο δημοσιογράφος Γιώργος Κιούσης από τον Γιώργο Πίττα με την ευκαιρία της έκδοσης του βιβλίου του «Σημάδια του Αιγαίου».

Ένα βιβλίο, που όμοιό του δεν υπήρξε. Ένα βιβλίο με την οπτική του περιηγητή, ρεπόρτερ, λάτρη του Αιγαίου, που εκτός όλων των άλλων (υλικού πλούτου κ.λπ.), αποθησαυρίζει το υποκείμενο του Αιγαιοπελαγίτικου πολιτισμού, τον ΑΝΘΡΩΠΟ σε διάφορες και διαφορετικές δράσεις του.

Ο όρος – λέξη «ΣΗΜΑΔΙΑ» [σημάδι – σημάτιον = μικρό σήμα – σημαίνω – σημαντικό – σημαία – σημαντό = δεδηλωμένο – σημαντρίς = σφραγίδα κεριού – σήμαντρο], εύστοχα χρησιμοποιείται από τον συγγραφέα για τα υποκείμενα, τα αντικείμενα και τις δράσεις στο Αρχιπέλαγος. Ως σύγχρονος σημά-ντωρ, σημα-τουργός, σημειο-γράφος, καταγράφει, περιγράφει, γενικεύει με το δικό του βλέμμα – οπτική, αλλά ταυτόχρονα απευθύνεται και στους σημειο-λύτες, οι οποίοι είναι «ταγμένοι» (sic) να δώσουν ΣΗΜΑΔΙΑ ιστορικού και ανθρωποποιητικού βλέμματος προς όφελος της ιστορίας και του υποκειμένου της, σημερινό κι αυριανό Αιγαιοπελαγίτη και Πανέλληνα.

Στην ανάρτηση αυτή καταθέτω στους αναγνώστες τις δικές του αναρτήσεις, απ’ το δικό του, (ομώνυμο με το βιβλίο του), blog: «Σημάδια του Αιγαίου» και μάλιστα ότι αφορά τους τίτλους του «Πανηγύρι………..». (http://simadiatouaigaiou.wordpress.com/)

Η αναδημοσίευση ας γίνει, ένα ακόμα, σκαλοπάτι για να γίνουν γνωστά όλα αυτά τα ΣΗΜΑΔΙΑ πολιτισμού του Αρχιπελάγους μέσα από το βλέμμα του Γιώργου Πίττα.

1) Πανηγυριών Εγκώμιον

… Εδώ και μέρες, μετά την παρουσίαση στο Blog μου του πανηγυριού του Πανορμίτη,  του τέταρτου πανηγυριού κατά σειρά, παράλληλα με τα πολλά θετικά σχόλια, αρκετοί φίλοι και γνωστοί, μού μήνυσαν γραπτώς και προφορικώς για την εμμονή μου στην καταγραφή των πανηγυριών. «Εδώ ο κόσμος καίγεται και συ μας φλομώνεις με τα πανηγύρια» ή αστειευόμενοι «Είσαι για τα πανηγύρια».

Επειδή το “βιολί” μου θα συνεχισθεί και θα “τσαμπουνάω” ότι μ’ αρέσει και με ευχαριστεί, σκέφτηκα να ξηγηθώ και να ξεμπερδέψω μια και καλή με τους προβληματιζόμενους.

Κατ’ αρχήν περί ορέξεως, κολοκυθόπιτα.

Τα πανηγύρια είναι για μένα ένας τόπος όπου πραγματικά η καρδιά μου χαίρεται ολοκληρωτικά. Γιατί η χαρά αυτή δεν είναι μια χαρά μοναχική, αλλά μια χαρά που συνδέεται με την χαρά των άλλων.

Σε αυτή φάση της ζωής μας – γιατί ευτυχώς έχουμε περάσει και καλύτερες – η κοινωνία μας έχει χάσει τους θεούς της, τα ιερά της και οι κυρίαρχες αξίες της γενιάς του χρηματιστηρίου και της γενιάς της υπερκατανάλωσης καταρρέουν “πανηγυρικά”. Η λατρεία του Ατομικισμού και η αποθέωση του Εγώ,  δέχονται ξεκάθαρα τις πρώτες μεγάλες ρωγμές και η αποκλειστική στοχοπροσήλωση στην προσωπική ευτυχία βρίσκεται μπρος στα δικά της αδιέξοδα. Η κοινωνική καταξίωση μέσω της κατοχής των κοινωνικών συμβόλων και της ξιπασμένης επίδειξής τους αποδεικνύεται σ’ όλο της το μεγαλείο μια μεγάλη φούσκα.

Σ’ αυτή τη συγκυρία ακριβώς το νόημα των πανηγυριών έχει να μας διδάξει πάρα πολλά.

Όπως το έζησα σε όλα τα πανηγύρια που κατέγραψα (αλλά και σε όσα κρατώ προς το παρόν αδημοσίευτα) συνάντησα αξίες όπως ο εθελοντισμός και η ομαδική δουλειά χωρίς ανταμοιβή, το γενναιόδωρο δόσιμο χωρίς μετρήσεις και υστεροβουλίες και γενικότερα ένα πρωτόγνωρο κλίμα αλληλεγγύης και αδελφοσύνης. Η αίσθηση τού Μαζί να υποτάσσει τις ματαιοδοξίες του Εγώ. Μα πάνω από όλα, αυτό που κυριαρχεί είναι η αίσθηση της χαράς, του γλεντιού και του ομαδικού ξεφαντώματος. Στην υποκρισία των κοινωνικών κοσμικών συγκεντρώσεων, στη φυγή των  virtual ταξιδιών,  το πανηγύρι έρχεται να μας υπενθυμίσει ότι υπάρχει και η ζωή. Η ζωή μαζί με τους άλλους.

Από ερευνητικής πλευράς  πάλι, τα πανηγύρια ακουμπούν πολλούς επιστημονικούς και γνωστικούς χώρους και δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί επιστήμονες, κυρίως λαογράφοι, ασχολήθηκαν συστηματικά με αυτά. Η Κοινωνιολογία, η Εθνολογία, η Λαογραφία, η Αρχιτεκτονική, η Γεωγραφία, η Ιστορία, η Μουσικολογία αλλά και ο Χορός, η Γαστρονομία βρίσκουν στα πανηγύρια ένα εξαιρετικά πλούσιο και ενδιαφέρον υλικό.

Παρ’ όλες τις κοσμοϊστορικές αλλαγές που έχουν γίνει στις τοπικές  κοινωνίες των νησιών του Αιγαίου τα τελευταία πενήντα χρόνια – αλλαγές που ανέτρεψαν ήθη και έθιμα αιώνων, που συνδέονται κυρίως με την ουσία της παραδοσιακής κοινότητας – τα πανηγύρια εξακολουθούν να αποτελούν ένα κοινό μέσο έκφρασης για τους περισσότερους κατοίκους του. Συμμετέχοντας στα πανηγύρια οι άνθρωποι αντιστέκονται στην αποξένωση από την παραδοσιακή τους κουλτούρα, που είχε ως επίκεντρο τη συνοχή της κοινότητας. Το κοινό φαγοπότι με τις πολλές ώρες αυθόρμητης εθελοντικής εργασίας, το γλέντι, το τραγούδι και ο χορός  όλων των γλεντιστών,  η αίσθηση τού να ανήκεις κάπου, δίνουν χαρά και βαθειά ικανοποίηση, και αυτά τα υπολείμματα κοινοτικής ζωής είναι ίσως η απάντηση στον ενιαίο και ολοκληρωτικό “Παγκόσμιο Πολιτισμό” που απειλεί να μας ισοπεδώσει.

Υπάρχει όμως και κάτι άλλο. Μετά από κάθε πανηγύρι παίρνεις μαζί σου έντονες αναμνήσεις, από άλλες ντοπιολαλιές, άλλες γεύσεις, άλλα τραγούδια, άλλους χορούς, άλλα τοπία, άλλους ανθρώπους, άλλες ιστορίες και άλλα ήθη και έθιμα.

Γιατί τα πανηγύρια είναι ένα κοινωνικό γεγονός, που είχε και έχει πάντα (αν και σήμερα σε μικρότερο βαθμό) μια τέτοια συμπύκνωση ζωής και πολιτισμού που σπάνια να την συναντήσεις σε άλλες εκδηλώσεις.

Έτσι φεύγοντας από ένα πανηγύρι έχεις την εντύπωση ότι παίρνεις μαζί σου έναν ολόκληρο κόσμο.

Ολόκληρη η ανάρτηση

…………………………………………………………………………………………

2) Τα δρώμενα της Καθαράς Δευτέρας στη Χίο.

«Οι χοροί εκρατούσαν έως την Κρεατερή Κυριακή, την δε Δευτέραν  της Τυροφάγου παρίστανον τον Αγάν προς ανάμνησιν του ότι εις τους Ολύμπους κατοικούσε προ του1822 κάποιος αγάς, επόπτης των Κυβερνητικών δικαιωμάτων επι της μαστίχης, την οποίαν ο κάθε κάτοικος ήτο υποχρεωμένος να παραδίδει ως φόρον εις την Κυβέρνησιν, είχε δε τότε το δικαίωμα να δικάζει μικράς υποθέσεις».

Από τότε το δρώμενο της αναπαράστασης του Αγά έχει ως εξής.

Ένας  από τους χωρικούς – που να είναι δυναμικός, χωρατατζής, ετοιμόλογος  και να ξέρει πρόσωπα και καταστάσεις – ντύνεται τούρκος Αγάς και κάθεται σε μιά εξέδρα που στήνεται για αυτό τον σκόπο στην πλατεία του χωριού. Πλάι του στέκεται ο βεζύρης του Αγά (σημερινός εισαγγελέας), ο γραμματέας που βαστά τα πρακτικά της δίκης και δυό δικαστικοί κλητήρες.  Μπροστά τους στην τράπεζα στρωμένα γλυκά, φρούτα και μπόλικη ρακί. Την Καθαρά Δευτέρα λοιπόν, η πλατεία γεμίζει κόσμο που κάθονται να φάνε, να πιούν  και να διασκεδάσουν……».

Ολόκληρη η ανάρτηση

………………………………………………………………….

3) Το αποκριάτικο έθιμο της Μόστρας στα Θυμιανά της Χίου

To  έθιμο της Μόστρας έχει ρίζες βαθιές στα χρόνια του Μεσαίωνα όταν οι πειρατές λυμαίνονταν το Αιγαίο πέλαγος. Ο μύθος λέει, ότι μιά  Τύρινη Κυριακή όταν διασκέδαζαν οι  Θυμιανούσοι στο χωριό τους – που βρίσκεται κοντά στη πόλη της Χίου – βγήκαν στις γειτονικές ακτές πειρατές. Την άφιξή τους πληροφορήθηκαν από τους βιγλάτορες και καθώς ήταν ξαναμμένοι από το γλέντι, αλλά και επειδή είχαν κουρασθεί από τις συχνές πειρατικές επιδρομές  αποφάσισαν να τους αντιμετωπίσουν πάραυθα.

Ξεκινούν απο τα Θυμιανά και προχωρώντας συναντήθηκαν  στη διαδρομή με τους επιδρομείς, όπου έγινε σκληρή μάχη. Οι Θυμιανούσοι βγήκαν νικητές και ενθουσιασμένοι καθώς ήταν, κρέμασαν δηλαδή μόστραραν τους πειρατές στην πλατεία του χωριού. Την επόμενη χρονιά για να μην ξεχαστεί το κατόρθωμα, έκαναν την αναπαράσταση του γεγονότος και έτσι γεννήθηκε η Μόστρα.

Ολόκληρη η ανάρτηση

………………………………………………………………………………..

4) Το πανηγύρι του προφήτη Ηλία στη Σίφνο

Η κορύφωση του γλεντιού γίνεται μετά τα μεσάνυχτα. Οι πανηγυράδες έχουν εξυπηρετήσει όλο τον κόσμο, ευχαριστημένοι που ήταν περισσότεροι από τους περυσινούς, και κάθονται αποκαμωμένοι να φάνε και αυτοί. Καθώς αρχίζουν όμως τα τραγούδια της τάβλας, δια μιάς εξαφανίζεται η κούραση και τότε ξεκινά το πραγματικό πανηγύρι.

“Όποιος αγαπά τα ρόδα, πρέπει να ‘χει υπομονή,

κι όταν τον τσιμπά τ’ αγκάθι, να μην λέει πως πονεί.

Εσύ σαι σαν τα ρόδα, μα μιά διαφορά,

Συ ανθίζεις όλο το χρόνο, μ’ αυτό μονάχα μιά φορά”

Ο Παντελής Αγιουτάντης με το βιολί, ο Γιώργος Τσώλιος με το λαγούτο και ο Γιάννης Ατσώνιος πρώτη φωνή στο τραγούδι, ξεσηκώνουν τους πανηγυριστές. Εδώ συμβαίνει άλλο ένα ιδιόμορφο γεγονός. Καθώς τελειώνει κάθε τραγούδι, με μία ασύλληπτη και αδιόρατη τάξη παίρνουν την σειρά τους οι πανηγυράδες και όποιος άλλος θέλει και ακλουθώντας τους μουσικούς δρόμους των οργανοπαιχτών σολάρει το τετράστιχο που επιθυμεί.

Ολόκληρη η ανάρτηση

………………………………………………………………………………………..

5) Το πανηγύρι του Άι-Γιάννη στη  Ψήθη – Νιός

Ο χορός που χορεύαμε εδώ ήταν ο κάβος. Ήταν ένας χορός που είχε πολλές φάσεις. Στην αρχή ξεκινούσαν δυο τρία παλληκάρια, ανάμεσα σ’ αυτούς και ο ερωτοχτυπημένος,  έναν συρτό χορό και πηγαίναν και προσκαλούσαν την κοπέλα της καρδιάς του φίλου τους. Στην συνέχεια ο χορός άνοιγε με πολλούς άλλους χορευτές και χορεύτριες. Κάποια στιγμή καθίζαν όλοι κάτω – φεύγαν  από την πίστα – και παρέμεναν οι δυό ερωτευμένοι για να χορέψουν μπάλο, οπόταν λυνόταν και το μυστήριο για το ποιός θέλει ποιάν. Αφού χορεύαν μαζί δυό – τρείς χορούς αποσυρόταν το παλληκάρι και η κοπελιά έπρεπε να χορέψει διαδοχικά μπάλο με τους φίλους και τις φίλες. Όταν κουραζόταν έκαμε νόημα στον καλό της που την ξαναχόρευε το τελευταίο μπάλο και έτσι έκλεινε ο κάβος. Κάπως έτσι γίνεται και στους γάμους, μα σε μας γινόταν και στα ειδύλλια.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………………………………………..

6) Το πανηγύρι της Αγίας Ματρόνας στη Φοινικιά της Σαντορίνης

Κατά τις εννιά η μουσική ξεκίνησε με τις τσαμπούνες σε  ντόπιους σκοπούς. Κατά τις δέκα είχε δημιουργηθεί το αδιαχώρητο. Επιστρατεύτηκε ακόμα μιά αυλή που υπήρχε καβάτζα και ο αρχικός σχεδιασμός των χώρων, εδώ τα όργανα, εδώ η πίστα, εκεί το φαγητό ανετράπη ολοσχερώς. Οι δυνάμεις του χάους αντιμετωπίσθησαν επιτυχώς από τις δυνάμεις του αυτοσχεδιασμού και της έμπνευσης. Μιά που δεν υπήρχαν μικροφωνικές και μεγάφωνα, δημιουργήθηκαν τρεις μεγάλες  μουσικές συντροφιές και  ο κόσμος εκινείτο σύμφωνα με  το “πυρ κατά βούληση”.

Στην αρχική πίστα έπαιξαν οι γνωστοί Σαντορινιοί, ο Αντώνης Αρβανίτης βιολί και ο Στέλιος Γαρμπής λαγούτο. Στον χορό διακρίθηκαν μικροί και μεγάλοι. Εγώ  πάλι ξεχώρισα τους μεσαίους…Ο μπάλος του γνωστού κρασά, Πάρι Σιγάλα (που έχει τον αμπελώνα του και το οινοποιείο  μερικές εκατοντάδες μέτρα πιό κάτω) με τον Νίκο Βάλβη έγραψε. Στα πανηγύρια δεν θα λείψουν και κάποιοι χορευτές αλλοδαποί που θα χορέψουν διονυσιασμένοι με τον τρόπο τους, τους χορούς μας.  Είχαμε και από  δαύτους.

Ολόκληρη η ανάρτηση

………………………………………………………………………………………………………………

7) Το πανηγύρι του Πανορμίτη – Σύμη

Παλιά, μου εξιστόρησαν οι γηραιότεροι, πριν τριάντα περίπου χρόνια, στο προαύλιο της μονής, εκεί όπου ένα τεράστιο θηλυκό κυπαρίσσι ζήλεψε την δόξα του πλατάνου, απλώθηκε σαν ομπρέλα  και σκέπασε μια μεγάλη πίστα, γινόταν ο χορός. “Ξεκινάγαμε μαλακά. Με ταγκό,  φοξ αγκλέ,  μαζούρκες και κατόπιν πιάναμε τα νησιώτικα, τη σούστα, τους συρτούς, τον μηχανικό. Ξέρεις ο μηχανικός είναι Συμιακός χορός. Μετά τον πήραν οι Καλύμνιοι. Στην αρχή στον συρτό που πάει αργά ο μηχανικός στην κορυφή χορεύει με το μπαστουνάκι (αναπαριστώντας τον χτυπημένο απο την αρρώστια των βυθών βουτηχτή)  υποβασταζόμενος από τους υπολοίπους. Στην πορεία ο μηχανικός γιατρεύεται, πετά το μπαστούνι και χορεύει σε γρηγορώτερους ρυθμούς”. Στην απορία μου γιατί ο χορός έγινε γνωστός από τους Καλύμνιους μου απαντούν.

” Στα παλιά τα χρόνια τα σφουγγάρια τα μαζεύαμε βουτώντας χωρίς μηχανήματα. Οι Συμιακοί βουτηχτάδες είχαν τις μεγαλύτερες αναπνοές. Το πρώτο μηχάνημα τροφοδοσίας με αέρα στην Ελλάδα το έφερε Συμιακός. Προκάλεσε όμως τέτοιο πανικό μην τυχόν και φέρει ανεργία, γιατί από κει που κάθε βάρκα ήθελε πέντε βουτηχτάδες, τώρα με το μηχάνημα θα χρειάζονταν δυό. Στην πλατεία λοιπόν του Αγίου Ιωάννου το 1878 έγινε δημοψήφισμα  σύμφωνα με το οποίο όποιος θα χρησιμοποιούσε μηχάνημα, θα δημευόταν η περιουσία του και αυτός θα εξοριζόταν από το νησί. Τότε οι Καλύμνιοι  χρησιμοποίησαν τα μηχανήματα  και πήραν την πάνω βόλτα και εμείς την κατιούσα. Τέλος πάντων. Τα μουσικά όργανα που συνόδευαν τότε τους χορούς ήταν η λύρα, το λαγούτο, το σαντούρι, η τσαμπούνα αλλά και το ακορντεόν και το τρομπόνι. Πριν τριάντα χρόνια ο ηγούμενος μας τα απηγόρεψε και από τότε πολύ σπάνια χρησιμοποιούμε όργανα και κάνουμε γλέντι”.

Ολόκληρη η ανάρτηση

…………………………………………………………………………………………………………

8) Ένα χειμωνιάτικο Σαββατοκύριακο στη Μύκονο

Τα πανηγύρια της Μυκόνου δεν διαφέρουν πολύ απ’ αυτά των άλλων νησιών του Αιγαίου.  Μέρες πριν κάθε γιορτή οι εκκλησιές ασβεστώνονται, τα μπρούτζινα μανουάλια γυαλίζονται και ντύνονται με τις στολές τους και τις ποδιές τους, ενώ εξωτερικά σημαιοστολίζονται. Την παραμονή μοσχοβαλάνε από τους βασιλικούς και τα λουλούδια ενώ φωταγωγούνται από τα φρεσκοαναμμένα καντήλια και τα κεράκια των πιστών…

Από πλευράς οργανωτικής, στην Μύκονο λόγω κύρους αλλά και οικονομικής άνεσης, δεν υπάρχουν  πολυμελείς επιτροπές που να διοργανώνουν το πανηγύρι και να αναλαμβάνουν απο κοινού τα έξοδα. Εδώ κάθε νοικοκύρης κάνει μόνος του το κουμάντο του. Είναι θέμα κύρους να  κάμεις μόνος σου το πανηγύρι σου, και να ναι πλούσιο, να πετύχει και νάχει κόσμο και κέφι, αλλά ποτέ να μην υπερβαίνει το μέτρο…

Ολόκληρη η ανάρτηση

…………………………………………………………………………

9) Αστυπάλαια – Το πανηγύρι της παναγίας της Φλεβαριώτισσας

“Οι  ψυχές του πανηγυριού, η θρυλική ζυγιά των μουσικών, ο Νικήτας Καστρινός στο βιολί και ο Ιορδάνης στο λαγούτο χαθήκαν πρόσφατα, τους πήραν τα χρόνια. Αφήσαν κάποια νέα παιδιά – μαθητές τους –  σαν απογόνους αλλά δυστυχώς φέτος χτύπησε ο ένας σε ατύχημα λίγες μέρες πριν το πανηγύρι και έτσι αναγκαστήκαμε να “εισάγουμε” μουσικούς από την Ρόδο”, με πληροφόρησε ένας ντόπιος που παρεπιπτόντος γνώρισε την γυναίκα του, τότε μιά δεκαεξάχρονη, σ’ αυτό το πανηγύρι.

Δυστυχώς η “εισαγωγή” του 2009 δεν ήταν και ότι το καλύτερο, με τα αρμόνια και τα ηλεκτρικά βιολιά να σου τρυπούν τ’ αυτιά, αλλά ήταν τέτοια η διάθεση του κόσμου για  γλέντι που τελικά έστω και μ’αυτές τις συνθήκες διασκέδασαν και χόρεψαν μέχρι τα χαράματα.

“ Ο Νικήτας ο Καστρινός, ήξερε όλους τους ντόπιους με τα ονόματά τους, τα παρατσούκλια τους, τις χαρές, τους καϋμούς τους και τα τραγούδια που τους άρεσαν. Τους έπλεκε στιχάκια ανάλογα με τα κέφια τους  και με τη μουσική του, τούς έκαμε να πετούν. Δεν είναι τυχαίο βέβαια, ότι οι χορευτές τον αντάμοιβαν με γερή χαρτούρα. Αλλά ο Νικήτας εκτός των άλλων ήταν και δίκαιος. Την χαρτούρα, πάντα την μοίραζε στα ίσα με το ταίρι του, τον Ιορδάνη παρ’ όλο που αυτός ήταν η φίρμα”.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

10) Το πανηγύρι των Εισοδίων της Θεοτόκου στη Σίκινο

Το πανηγύρι αυτό, ένα από πιο σημαντικά της Σικίνου (τ’ άλλα είναι της Ζωοδόχου Πηγής που γιορτάζεται στο ομώνυμο εντυπωσιακό μοναστήρι, του Αγίου Παντελεήμονα, τον Δεκαπενταύγουστο, του Σταυρού και της Παντανάσσης) από παλιά δεν είναι συνδεδεμένο με όργανα και με χορούς.  Γι’ αυτό όμως είχε φροντίσει ο καταστηματάρχης που το βράδυ, μετά την αποχώρηση της εικόνας, στα χέρια του επόμενου πανηγυρά,  συνέχισε  το πανηγύρι με όσους πιστούς παρέμειναν για να παρατείνουν τη διασκέδαση με μουσική και με χορό. Μια ζυγιά (βιολί και λαγούτο) από την Φολέγανδρο, αλλά και κάποια τραγούδια λαϊκά από τα στερεοφωνικά δημιούργησαν μεγάλο κέφι μέχρι τα ξημερώματα. Ανάμεσα στους χορούς ξεχώρισα μια ξέφρενη πόλκα που χόρεψαν κάποιοι μεσήλικες  σε ρυθμό μπάλου και μου’ ρθε στο μυαλό αυτό που μου είχαν πει πριν καιρό κάποιοι πρεσβύτεροι και που το διαπίστωνα στην πράξη σε αρκετές γιορτές. «Παλιά τα πανηγύρια ξεκινούσαν με τους ξένους χορούς την πόλκα, την μαζούρκα, το ταγκό, το φοξ τρότ, το τσάρλεστον, χορούς που μετέφεραν οι μετανάστες και οι ναυτικοί στις ιδιαίτερες πατρίδες τους, και κατόπιν πιάναν τους ντόπιους χορούς, τους μπάλους και τους συρτούς».

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

11) Οι κουδουνάτοι της Αποκριάς στη Σκύρο

Με τα μασκαρέματα, το φαγοπότι, τη διασκέδαση, τους  χορούς, τα τραγούδια, και το γενικό ξεφάντωμα  που ακολουθεί τονώνει τους δεσμούς  των κατοίκων του. Ειδικά στη Σκύρο θα μπορούσε να ισχυρισθεί κανείς ότι  το νησί ζεί  όλο το χρόνο προσδοκώντας  τις Αποκριές.  Και γι’ αυτό το λόγο οι Αποκριές στη Σκύρο δεν είναι ένα τυποποιημένο καρναβάλι που να χρειάζεται να το αναλάβουν  κάποιοι δημοτικοί ή πολιτιστικοί φορείς. Οι Αποκριές  της Σκύρου  στηρίζονται αποκλειστικά στη  σχέση ζωής που έχουν μαζί τους,  όλοι οι Σκυριανοί και που το νοήμα τους συμπυκνώνεται  υπέροχα στο παρακάτω δίστιχο.

“…αυτές οι μέρες το’ χουνε  τσ’ αυτές οι εβδομάδες / να τραγουδάνε τα παιδιά, να χαίρονται οι μανάδες.

Γλεντάτε νιοί τα νιάτα σας τσαί νιές την εμορφιά σας / σαν τον αγέρα που περνά φεύγουν από μπροστά σας…”

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

12) Το πανηγύρι Αγίου Κωνσταντίνου και Ελένης στη Κωμιακή Νάξου

Όσον αφορά τη μουσική, στη Νάξο, όπως και στις υπόλοιπες  Κυκλάδες αλλά  και στα περισσότερα νησιά του Αιγαίου (πλην του Βοριά και του Νότου που υπήρχε και η λύρα) , μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα,  τα  κυρίως μουσικά όργανα ήταν οι τσαμπούνες και τα τουμπάκια. Στις τόσες  Παγκυκλαδικές συναντήσεις των πνευστών οργάνων, που παρακολούθησα  τα τελευταία χρόνια,  εμπέδωσα καλά όλες τις σχετικές αναλύσεις – εξού και το σχετικό άρθρο μου “εγκώμιον τσαμπούνας”- αλλά και γνώρισα σπουδαίους  Ναξιώτες τσαμπουνιέρηδες όπως τον Ψαροστέφανο από το Φιλότι …Τα βιολιά και λαγούτα ήλθαν στη Νάξο τέλη του 1880 μέσω Σμύρνης. Με τις ακτές τις Μικράς Ασίας οι Ναξιώτες είχαν σχέσεις ιδιαίτερες γιατί εκεί μετανάστευαν οι μεν γυναίκες να δουλέψουν ως τροφοί, “παραμάνες”, οι δε άντρες εποχιακά,  εργάτες στ’ αμπέλια ή σ’ άλλες αγροτικές εργασίες. Ερχόμενοι πίσω στο νησί εφέραν μαζί τους όλους τους σκοπούς που γνώρισαν και αγάπησαν. Μέχρι τα μέσα του περασμένου αιώνα, οι Ναξιώτες μουσικοί είναι περιζήτητοι στα πανηγύρια του τόπου τους αλλά και στα γύρω νησιά όπου συχνά-πυκνά τους καλούσαν να παίξουν.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

13) Το πανηγύρι της Αγίας Τριάδας στη Καρθαία της Τζιάς

Κάποια στιγμή εμφανίστηκε ο Παπα-Λευτέρης η φυσιογνωμία της Τζιάς, ένας κληρικός που πρωτοστατεί σε κάθε θρησκευτική, κοινωνική και “πανηγυρική δράση”. Ο κόσμος κάθισε στο τραπέζι της “αγάπης” που το ευλόγησε ο πάτερ και άρχισε το φαγοπότι. Δεν πέρασε πολύς χρόνος και ακούστηκε σε μιάν άκρη, ο ήχος της τσαμπούνας. Στην αρχή συνοδεία ενός πλαστικού μπιτονιού, και αργότερα ενός γκαζοντενεκέ, γιατί το τουμπάκι και ο τουμπακιέρης είχαν καθυστερήσει, γεγονός που δεν περιόρισε  το κέφι και τη διάθεση των πανηγυριστών.

Λίγο αργότερα καταφθάνει ο Κωστής ο Καβαλλιέρος με το τουμπάκι, οπόταν πιάνει ο παπά Λευτέρης τη τσαμπούνα. Ο παπα-Λευτέρης, μια κλασσική περίπτωση ιερέα των νησιών του Αιγαίου όπου συμπυκνώνει κατά τον καλύτερο τρόπο την θρησκευτική συνείδηση  και την λαϊκή παραδοση, είναι ένας εξαίρετος τσαμπουνιέρης που πάντα ξεσηκώνει τον κόσμο για χορό. Οι Τζιώτες όπως και οι Κύθνιοι είναι δεινοί χορευτές. Ο Μπάλλος τους είναι ο καλύτερος στο Αιγαίο, γιατί δεν  τον χορεύουν  αντικριστά όπως παντού, αλλά  “δεμένοι”, με τα χέρια πιασμένα, κάνοντας μοναδικές φιγούρες.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

14) Το πανηγύρι της Ικαριάς

Με το που ακούστηκε η πρώτη δοξαριά του χορού μέσα σε δευτερόλεπτα γέμισε η πίστα, κι χορευτές αγκαλιασμένοι ο ένας  με τον άλλον σφιχτά στους ώμους χορεύουν τον ικαριώτικο, τον χορό με τον οποίο εκστασιάζονται ντόπιοι και «ξένοι». Καθαρά οργανικός χορός, χωρίς στίχους, με οκτώ βήματα, με το χαρακτηριστικά όμορφο πέρασμα του αριστερού ποδιού  πίσω από το δεξί και με τις πολλές παραλλαγές. Αρχικά ο χορός είναι κυκλικός, μετά γίνεται σπείρα, που κλείνει προς τα μέσα για να χωρέσουν όλοι, και σε λίγο, δημιουργείται ένα πέλαγος από χορευτές που δεν ξέρεις από που αρχίζει και που τελειώνει. Κάποια στιγμή δεν υπάρχει άνθρωπος να μην χορεύει. Η πλειοψηφία Ικαριώτες ντόπιοι, ή απ’ την Αθήνα, ηλικίας 20 με 30 χρονών, και πολύ λιγότεροι ξένοι.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

15) Το πανηγύρι του Αη-Γιαννιού στην Όλυμπο Καρπάθου

Το πανηγύρι λοιπόν ξεκίνησε με το “καθιστό γλέντι” και τον λεγόμενο “συρματικό” σκοπό.  Το συρματικό τραγούδι είναι η εισαγωγή στο γλέντι, καθότι τραγούδι με  γνωστούς στίχους, προθερμαίνει τους γλεντιστές της παρέας που ακόμα δεν έχουν έλθει σε ευθυμία. Τα συρματικά που ακουστήκαν περιελάμβαναν   ένα από τον ακριτικό  κύκλο και  ένα εθνικού χαρακτήρα ηρωικό τραγούδι (  “Του Κίτσου η μάνα κάθονταν” και μάλιστα ολόκληρο). Λίγο αργότερα αρχίσαν οι μαντινάδες. Οι μαντινάδες είναι τραγούδια αυτοσχέδια, στιχοπλασίες της στιγμής, που τα τραγουδούν τα μέλη της παρέας ο καθείς με την σειρά του, και που σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο αναφέρονται σε διάφορα “θέματα”, κυρίως εγκωμιαστικά, συναισθηματικά, κοινωνικοί σχολιασμοί, θέματα καθημερινότητας κλπ. Ο  χαρισματικός λυράρης είναι αυτός που πρέπει να συνοδεύει  σωστά τον  σκοπό του κάθε τραγουδιστή, να επαναλαμβάνει δυνατά τους στίχους, ώστε κατόπιν να τους επαναλαμβάνει όλη η παρέα. Συχνά  παρεμβαίνει και αυτός στα θέματα και όταν ο “δημόσιος τραγουδιστικός διάλογος”  φτάνει σε αδιέξοδο αυτός θα δώσει τραγουδιστικά τη λύση ανοίγοντας άλλο θέμα. Η παρουσία του λυράρη είναι πρωταγωνιστική γιατί  τελικά είναι αυτός που βαστάει την παρέα δεμένη και διαμορφώνει το κέφι της. Λυράρης και αρχιγλεντιστής στο πανηγύρι μας ήταν ο Μιχάλης Ζωγραφίδης. Ο Κυρ-Μιχάλης έπιασε για πρώτη φορά λύρα στα χέρια του όταν ήταν μόλις δέκα ετών και σήμερα μισόν περίπου αιώνα μετά αναγνωρίζεται ως ο καλύτερος μαντιναδόρος λυράρης του νησιού, με ρεκόρ συνεχούς παιξίματος τις εικοσιπέντε ώρες! Εξομολογείται για τις μαντινάδες: “Ελάχιστοι είναι αυτοί που μπορούν να παίζουν λύρα και να τραγουδούν αυτοσχέδιες μαντινάδες. Το παν είναι η μαντινάδα σου να έχει ζουμί, να είναι επίκαιρη και να την φτιάχνεις στη στιγμή ”.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

16) Το πανηγύρι της κούπας στην Καρδάμαιμα της Κως

Οι μουσικοί ήσαν ό,τι καλύτερο διαθέτει το νησί. Στο ακορντεόν, ο Μανώλης Πόγιας από τ’ Αφενδίου, που κατάγεται από μια οικογένεια μουσικών και κατέχει όσο κανείς άλλος τους σκοπούς της Κω. Περιζήτητος στα πανηγύρια, με μιά χαρακτηριστική φωνή, μπορεί να τραγουδά και να παίζει συνεχόμενα επί ώρες, εμπνέοντας τους χορευτές, με έναν τρόπο που μόνο αυτός ξέρει. “Οι χορευτές πατούν επάνω  στη μουσική του, γιατί τους παρακολουθεί  προσεκτικά και τους βοηθά  να απογειωθούν”, δηλώνει κατηγορηματικά ο Μανώλης Χαλκιδιός. Συνοδοί του ο Μανόλης Κεφαλιανός στο βιολί  και ο Ζαχαρίας Κασίου στο λαγούτο”.

Μετά ξεκίνησε ο χορός της “Κούπας”. Τον χορό  – ένας “ίσος” – έσυρε στην αρχή ο παπάς κρατώντας την κούπα, ένα πανέρι ψάθινο, ακολουθούμενος από τους επιτρόπους. Αμέσως μετά κάθε ζευγάρι που ήθελε να χορέψει, έβγαινε μπροστά, η γυναίκα έπαιρνε την κούπα, πήγαινε στη κορυφή, ο άντρας  έριχνε μέσα τα χαρτονομίσματα πιάνοντας την με το ένα χέρι και με το άλλο τους υπολοίπους. Το κάθε ζευγάρι, αφού χόρευε το χορό του, έδινε τη θέση του στο επόμενο που έπαιρνε την κούπα με την ίδια διαδικασία. Ο χορός της κούπας, βάστηξε μέχρι τα μεσάνυχτα και κάποια στιγμή όταν τελείωσε αναμείχθησαν οι χορευτές με τους προσκυνητές και άλλοι χοροί.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

17) Τα πανηγύρια της Σάμου

Ο Ν. Δημητρίου σε άλλα κεφάλαια παρουσιάζει διεξοδικά  μοναδικές λεπτομέρειες:

“ Στους τραγουδιστικούς χορούς εύρισκαν την ευκαιρία οι κοπέλες και τα παλικάρια του χωριού, να εκφράζουν με δίστιχα τον έρωτά τους, τη χαρά τους ή τις πίκρες τους, τα βάσανα και τους καημούς του έρωτα και τις αντιδράσεις των γονιών τους. Τα δίστιχα, λέγονταν με διάλογο. Ένα η νέα, ένα ο νέος. Αν οι σχέσεις τους πήγαιναν καλά, ο διάλογος ήταν πλούσιος σε παινέματα. Αν υπήρχαν εμπόδια ή απιστίες, ήταν παραπονιάρικος. Δίνονταν υποσχέσεις, όρκοι, κατάρες απειλές και διακοπή σχέσεων. Τότε, ο διάλογος γινόταν με δίστιχα γεμάτα προσβολές και περιφρόνηση στην αρχή, και σιγά-σιγά, υβριστικά και χυδαία. Το πείσμα ήταν μεγάλο και φαρμακερό. Το κορίτσι έλεγε και έκλαιγε. Σιγά-σιγά τα κλάματα γενικεύονταν. Μαζί της κλαίγανε και τ’ άλλα κορίτσια. Και ο χορός δεν έλεγε να σταματήσει”. Τα “πεισματικά” τραγούδια – που τα έχουμε συναντήσει και στα Δωδεκάνησα – άλλοτε, διάβασα, ήταν αυτοσχέδια και αφορούσαν  ιδιαιτερότητες κάθε ζευγαριού, πολλές φορές όμως ήταν προσχεδιασμένα και είχαν τυποποιημένη μορφή.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

18) Τα πανηγύρια της Μυκόνου

Μένουν άναυδοι όσοι φίλοι μου μ’ ακούν  να υποστηρίζω ότι  τα Μυκονιάτικα πανηγύρια είναι ίσως τα πιο ζωντανά  πανηγύρια του Αιγαίου. Δεν μπορούν να διανοηθούν ότι πίσω από τη βιτρίνα  του  Life style  κρύβεται μια τέτοια ζωή, που είναι  τόσο παρούσα και κραταιά, αλλά απαιτεί μάτια για να τη διακρίνεις. “Όμορφα τα μάτια σου, αλλά να ήξερες που κοίταζες;” καθώς λέει ο ποιητής.

Η αλήθεια είναι ότι παρ’ ότι οι  σύγχρονοι Μυκονιάτες, (άλλοι πολύ και άλλοι λιγότερο) είναι μπασμένοι μέχρι τα μπούνια στον κοσμοπολίτικο και καταναλωτικό τρόπο ζωής, κατάφεραν να διατηρήσουν ταυτόχρονα, πολλή ζωντανή την ανάγκη να έχουν επαφή με ό,τι έχει απομείνει απ’ αυτό που τους θυμίζει την “παράδοση” και την “συνέχεια” του τοπικού τους πολιτισμού. Είτε από ενοχές για το κακό που έγινε στο νησί και όπου ο καθείς έβαλε το χεράκι του, είτε από  βιοτική ανάγκη προκειμένου να μην αποκοπούν από τις μνήμες τους και χάσουν τον εαυτό τους , είτε σαν ιδεολόγημα, είτε σαν σύγχρονη επιλογή, οι Μυκονιάτες συμμετέχουν σ’ όλα τα παραδοσιακά τελετουργικά δρώμενα, από τους αποκριάτικους κουκούγερους και τα χοιροσφάγια μέχρι τα πανηγύρια.

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

19) Το πανηγύρι του Αγίου Χαραλάμπους στα Σφακιά

Στην Κρήτη από την περίοδο των πρώτων Βυζαντινών χρόνων, οι εκκλησιαστικές γιορτές στη μνήμη των μαρτύρων ή των Αγίων, μετά το εκκλησίασμα, ακολουθούνταν από πανηγύρια και μάλιστα σε πολλά απ’ αυτά γίνονταν αγωνίσματα σκοποβολής, αγώνες δρόμου, ιπποδρομίες κ.α.

Τα έθιμα αυτά προκαλούν την καταδίκη της Εκκλησίας, η οποία μάταια προσπαθεί να  τα απαγορεύσει. Στην έκδοση του Εμμανουήλ Παπαδάκη « Μορφαί Λαϊκού Πολιτισμού της Κρήτης του 15ου και 16ου αιώνος» διαβάζουμε τις διαπιστώσεις του Ιωσήφ Βρυέννιου για τα πανηγύρια: «ότι τας ιεράς των εορτών αυλοίς και χοροίς και σατανικοίς πάσιν άσμασι, κώμοις τε και  μέθαις, και αισχροίς άλλοις έθεσιν επιτελείν ου καταισχυνόμεθα». Στα 1600 επειδή οι κάτοικοι της περιοχής του Ρεθύμνου «μετά τυμπάνων και αυλών και ασμάτων αθέσμων … τελούσι μνήμας ιεράς  αγίων…» ο Μελέτιος Πηγάς απο την Αλεξάνδρεια σε επιστολή του προς το κλήρο και τους κατοίκους διατάζει: «ίνα μηδείς τολμήσει εν τη εορτή ορχήσεις και άσματα και τα τοιαύτα παρεισάγειν».

Ολόκληρη η ανάρτηση

……………………………………………………………

20) Τα πανηγύρια της Αμοργού

Η ορχήστρα έπαιζε με τις ώρες νησιώτικους σκοπούς, από το «Αμοργιανό μου πέραμα, νάχεις καλό ξημέρωμα» μέχρι το σύγχρονο σουξέ  « Αγαπώ μιά πιτσιρίκα» του Βαζαίου…

Ο κυρ Μήτσος Σκοπελίτης, όταν δεν τραγουδά στα πανηγύρια και δεν ταξιδεύει στα πέλαγα με τα καράβια του, περνά τα πρωινά του στο καφενείο του Δρόσου στο λιμάνι.

Την ορχήστρα συνθέτουν συνήθως ο αειθαλής καπετάν Μήτσος Σκοπελίτης ο οποίος έχει ξεχάσει πόσα χρόνια παίζει βιολί στα νησιώτικα πανηγύρια, ο Γιώργος Βλαβιανός παραδοσιακό λαγούτο, ο Θανάσης Θεολογίτης και ο Μιχάλης Φωστιέρης στα βιολιά και ο Γιάννης Σκοπελίτης τραγούδι – λαγούτο. Η μεγάλη αυλή που στρώνονται τα τραπέζια, παίζει η ορχήστρα και γίνεται ο χορός είναι ένα νέο έργο, μόλις δυο χρονών και έγινε για να μπορεί να εξυπηρετεί 1000 άτομα σε κάθε φουρνιά. Παλαιότερα, που δεν υπήρχε αυτός ο χώρος, οι πανηγυριστές έπαιρναν το φαγητό και απλώνονταν στα χωράφια ενώ οι ορχήστρες έπαιζαν μέσα σε αυτοσχέδιες καλύβες. Οι πρώτες παρέες που θα κάτσουν στο τραπέζι είναι και αυτές που φεύγουν νωρίς και συνήθως είναι οικογένειες που δεν επιθυμούν να συνεχίσουν.

Ολόκληρη η ανάρτηση

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: